فروش بدون واسطه

یه دوره ای ایجاد مغازه های “عرضه مستقیم”، “فروش بدون واسطه” و … خیلی باب شده بود. هر مغازه ای که شروع به کار می کرد به نظرش می رسید که مشکل گرون بودن اجناس در بازار به علت زیاد بودن واسطه هاست و با کم کردن واسطه ها میشه اجناس رو با قیمت کمتری به دست مشتری رسوند.

الان همین ایده ها در بین فروشگاه های اینترنتی خیلی قوی شده. همه میخوان فروشگاه اینترنتی فروش مستقیم و بدون واسطه بزنن که از یه طرف محصول رو بگیرن از تولید کننده و مستقیم به مصرف کننده بدن. اما معمولا بعد از اینکه کار شروع میشه و کمی زمان میگذره این ایده متوقف میشه یا در بهترین حالت تغییر شکل پیدا میکنه.

چرا واسطه ها به وجود میان؟

ساختارهای توزیعی، نسبتا پیچیده هستن. بدون درک درست از اتفاقی که داره می افته نمیشه همینطوری یه بخش از بازار رو حذف کرد. در واقع اگه از اول به اون بخش نیازی نبود خود به خود حذف میشد. با توجه به تجربه من در بازارهایی که درش حضور داشتم (بیشتر تجهیزات الکتریکی، دلایل زیر برای ایجاد واسطه ها وجود داره):

۱- فروش چکی: فروشنده خرد معمول سرمایه کافی برای خرید جنس رو نداره. بنابراین جنس رو به صورت چکی میخره. از اونجایی که باید جنس رو موجود کرد، نمیتونه مستقیما پولی که از مشتری میگیره رو برای خرید جنس بذاره چون باید پیش از خرید مشتری جنس توی مغازه اش وجود داشته باشه. پس اینجا یه سری واسطه به وجود میان که جنس رو به صورت چکی از بالادست میخرن و به صورت چکی به مشتری دست پایین میدن. این واسطه ها در واقع نقش مدیریت ریسک رو برای تولید کننده یا وارد کننده ایجاد میکنن. چون اگه تعدادی از چک ها برگرده این واسطه ها بدون مشکل به روند کارشون ادامه میدن و البته با توجه به کمتر بودن مشتری هاشون امکان پیگیری کردن طلب ها رو هم دارن.

۲- مشکلات در ارسال: سیستم ارسال مرسولات در ایران مشکل داره. کافیه یکبار یک جنس رو با پست ارسال کنید تا به این موضوع پی ببرید. بقیه روشهای ارسال هم نسبتا پر هزینه هستن. این موضوع باعث میشه فروشنده ها و حتی فروشگاه های اینترنتی نتونن مستقیما از مشتری سفارش بگیرن و سریع جنس رو از بالا دست بخرن و برای مشتری ارسال کنن. در نتیجه مجبور خواهند بود جنس رو موجود کنن که باعث به وجود اومدن الزام خرید چکی میشه.

۳- کم بودن حاشیه سود/درآمد: در واقع حاشیه سود در ساختار توزیع در ایران به ویژه در بین فروشنده های جز اونقدرم بالا نیست. میشه گفت در مجموع میزان درآمد فروشنده های جز بالا نیست. این موضوع باعث میشه فروشنده ها نتونن به خوبی رشد کنن و تمام کشور پر از فروشنده های کوچیکی باشه که با درآمد پایین به سختی کسب و کارشون رو اداره می کنن. اگه حاشیه سود خرده فروشی به اندازه کافی بالا بود، خود وارد کننده ها اقدام به ایجاد فروشگاه میکردن و به طور مستقیم محصولات رو میفروختن. اما با شرایط فعلی اونا ترجیح میدن فروش رو به فروشنده های خرد بسپارن (درواقع توزیع اینطوری ارزون تر تموم میشه).

۴- بالا بودن ریسک کسب و کار: ریسک کسب و کارها در ایران به علت بی ثباتی اقتصادی بسیار بالاست. با هر تغییر سریعی در اقتصاد تعداد زیادی از شبکه های توزیع که سالها زمان برای ایجادشون گرفته شده بوده خرد میشن. کافیه مدتی در بازار کار کنید تا ببنید افراد مختلف چقدر سریع برشکسته میشن و جاشون به افراد جدید میدن. این موضوع باعث میشه واسطه های بیشتری در بازار شکل بگیرن تا به نوعی بتونن این ریسک رو در طول یک نوار از توزیع کننده های سریالی تقسیم کنن. اینطوری میزان آسیبی که از بی ثباتی اقتصادی به سیستم توزیع میخوره بین این واسطه ها تقسیم میشه و هرکدوم اسیب کمتری میبینن.

آیا واسطه ها انگل هستن؟

نظام توزیع بخشی از سیستم اقتصادی هر کشوریه. از اونجایی که اقتصاد ما بی ثبات و ضعیف بوده و هزینه نیروی انسانی توش پایینه، نظام توزیع مون هم نتونسته شکل مناسبی به خودش بگیره اما در نهایت هر طوری به واسطه ها نگاه کنیم اونها بخشی از نظام توزیع در کشور هستن و به عنوان بخشی از نظام توزیع ما بهشون نیاز داریم. در صورتی که برای سالها کشور ما ثبات اقتصادی داشته باشه، این واسطه ها به طور ناخودگاه از بین میرن. اما تا زمانی که این ثبات وجود نداره، به واسطه ها نیاز خواهد بود و اونها هم باقی خواهند موند.

چی شد که تلگرام اینقدر دردسر ساز شد؟

داستان دردسر ساز شدن تلگرام رو باید از تاریخ رسانه در ایران شروع کرد ولی ما میریم کمی جلوتر و از ۴۰ سال پیش شروع میکنیم (برای اصلاح قبل از اون کمی دیگه دیر شده!). ۴۰ سال پیش در اوایل انقلاب، وضعیت کشور بسیار حساس شده بود. برای مدت حدود ۱ تا ۲ سال آزادی بی حدی برای رسانه ها وجود داشت. همه نظرات خودشون رو میگفتن و مخاطب های متفاوتی هم برای هر نظری وجود داشت. نهایتا اوضاع کمی به هم ریخت و گروه ها مسلح روبه روی همدیگه قرار گرفتن. نتیجه این شد که تمام رسانه های عمومی شامل روزنامه ها، تلویزیون، رادیو و حتی انتشاراتی ها به شدت تحت کنترل قرار گرفتن و هرچیزی که به نحوی با ایدئولوژی حاکم متفاوت بود حذف شد. شاید بشه گفت در اون زمان با توجه به فضای هرج و مرج این کار خیلی هم دور از منطق نبود (من قضاوتی در این رابطه نمی کنم).

کنترل رسانه ها در اون زمان بسیار موثر بود و خیلی زود طبقات بزرگی از مردم معمولی جذب ایدئولوژی حاکم شدن و کشور اتحاد بیشتری پیدا کرد (البته اتفاقا دیگه ای هم افتاد که من وارد اونا نمی شم). این دوران رو میشه “دوران طلایی رسانه های دولتی” هم نامید. کمی بعد از محدود کردن بقیه رسانه ها تمام مخاطبان بدون رقیب در دست رسانه های دولتی به ویژه صداو سیما بودن. برنامه های خوبی هم در طول دهه ۶۰ تولید شد.

بعد از گذشت مدتی به واسطه عدم وجود رقابت کیفیت رسانه های دولتی کاهش پیدا کرد. البته این کاهش کیفیت هنوز هم تاثیری روی مخاطبین رسانه های دولتی نداشت چون مردم چاره ای به جز استفاده از رسانه های دولتی نداشتن. همه این رسانه ها با مدیران تنبل و بی کفایت پر شدن و افراد با کفایت هم انگیزه خودشون رو برای کار کردن از دست دادن. در یک فضای بی رقابت هیچ فرقی نمی کرد که چه برنامه ای تولید بشه، به هر حال مردم باید نهایتا همون رو نگاه میکردن.

ماهواره وارد می شود!

ماهواره قبلا هم وجود داشت، اما از اوایل دهه ۸۰ استفاده از اون خیلی بیشتر شد، این موضوع به دو دلیل بود، اول ارزون شدن سخت افزار مورد نیاز برای اون و دوم تجربه افرادی که قبلا ماهواره داشتن. با پایین اومدن بیشتر و بیشتر کیفیت برنامه های تلویزیون استفاده از ماهواره به واسطه تفاوت زیاد کیفیت برنامه ها برای مردم به صرفه بود. مردم حاضر بودن ریسک داشتن ماهواره رو هم بپذیرن ولی به جاش برنامه های مفرح ببینن.

حتی با شروع این موج هم تلویزیون به فکر افزایش کیفیت نیوفتاد. همچنان برنامه های کسل کننده و بی کیفیت با هزینه های تولید بالا به مردم تحویل داده میشد. مدیران تلویزیون هم با سرعت زیادی عوض می شدن و افراد به قولی “مومن” جاشون رو میگرفتن که توانمندی کافی برای تولید برنامه های خوب رو نداشتن و فقط بیشتر با ایدئولوژی حکومت (که حالا خیلی با طرز فکر مردم فاصله پیدا کرده بود) نزدیک بودن.

به جای بالا بردن کیفیت برنامه ها، مسئولین به فکر جمع کردن دیش ها افتادن. این موضوع در چند فاز اجرایی شد اما نه تنها تاثیر مثبتی نداشت بلکه مردم دیگه رو از چیزی به نام ماهواره آگاه کرد. در واقع همه کنجکاو شدن ببینن این چیزی که ممنوعه چیه اصلا.

شبکه های اجتماعی وارد می شوند!

در حالی که مسئولین در حال فکر برای محدود کردن استفاده از ماهواره بودن تکنولوژی همینطور پیشرفت کرد و یه دفعه یه مسیر بسیار جدید و خیلی سریعتر برای انتقال اطلاعات به وجود اومد. شبکه های اجتماعی بسیار سریع تمام بازار رسانه ای کشور رو گرفتن. از اونجایی که رسانه های کشور تا به امروز بدون رقیب کار کرده بودن، به هیچ عنوان امادگی رقابت با این شبکه های جدید رو نداشتن. جالبه مجددا به جای عوض کردن مدیران  قبلی و اوردن نیروهای توانمند، مسئولین به همون روش بکر قبلی رو اوردن. یک به یک شبکه های اجتماعی مثل توئیتر، فیس بوک و هرچیزی که نحوی امکان انتقال اطلاعات در اون وجود داشت فیلتر شدن.

تلگرام وارد می شود!

شبکه های اجتماعی مبتنی بر تلفن های هوشمند، فاز جدیدتر رسانه ها بودن. زمانیکه تلگرام برای اولین بار از کانال هاش رو نمیایی کرد در مدت چندین ماه تقریبا همه رسانه های دیگه شکست خوردن. تقریبا همه مردم اطلاعات رو از طریق تلگرام به دست می اوردن. دسترسی به همه رسانه ها در تلگرام ازاد بود. از اونجا که رسانه های داخلی توانایی رقابت رو نداشتن اصلا نتونستن از این فضا به خوبی استفاده کنن. در مقابل رسانه های با تجربه ای مثل بی بی سی خیلی سریع مخاطبشون رو جذب کردن (اینم بگم که به نظر من بی بی سی گذشته از دیدگاهش واقعا یک رسانه حرفه ایه).

مسئولین نابغه مجددا همون روش رو پیش گرفتن. طبیعتا با توجه به ضعف در رسانه های داخلی هیچ تفاوتی نمیکنه که چقدر مسیرهای مختلف بسته بشن. موضوع اصلی اینه که مفهوم رقابت ازاد برای مسئولین ما تعریف نشده و به خودشون اونقدر اعتقاد ندارن که باور داشته باشن در یک رقابت ازاد برنده میشن. پس تمام تلاش خودشون رو می کنن که نهایتا از طریق محدود کردن فضا به نحوی مخاطب رو به دست بیارن. اما این کار با گذشت زمان سخت و سخت تر میشه.

آیا غذای تراریخته سرطان زاست؟

پیش از اینکه به این سوال پاسخ بدم کمی در مورد محصولات تراریخته توضیح میدم. محصولات تراریخته به طور ساده، به دسته ای از محصولات کشاورزی گفته میشه که DNA اونها به نحوی غیر طبیعی با هدف ایجاد خصوصیات بهتر تغییر داده شده.

تغییر ژنیتیکی با چه هدفی انجام میشه؟

تغییرات ژنیتیکی در محصولات کشاورزی معمولا با دو هدف انجام میشه:

  • مقاوم کردن گیاه به نوع یا انواعی از افت: در طول سمپاشی برای از بین بردن علف های هرز، در صورتی که خود گیاه به اون سم مقاوم نباشه، خود گیاه هم به همراه آفت از بین میره. به همین دلیل تغییراتی در گیاه به وجود آورده میشه تا دیگه به اون نوع خاص از آفت اسیب پذیر نباشه. در نهایت این کار باعث میشه بهره وری در تولید محصول به شدت بالا بره و البته استفاده بهتری از سم پاشی بشه.
  • مقاوم کردن اونها به نوعی آفت: در صورتی که گیاه نوعی آفت مشخص داشته باشه. با تغییرات اندک ژنتیکی نوعی سم مختص اون آفت در گیاه تولید میشه تا دیگه به اون نوع از آفت اسیب پذیر نباشه. شاید اینکه در گیاه سم ایجاد میشه ابتدا کمی ترسناک به نظر بیاد اما من لیستی از گیاهانی که دارای سم داخلی برای دور کردن آفت هستن رو می نویسم تا ببینید این موضوع چقدر در طبیعت رایجه: چای، قهوه کاکائو، و … . این گیاهان همه دارای سم هستن اما در طبیعت ممکنه چیزی که برای موجود سمیه برای دیگری نباشه (مثلا کاکائو برای سگ سمیست).
  • ایجاد تغییرات برای وقف دادن گیاه با شرایط سخت تر آب و هوایی: از طریق ایجاد تغییرات ژنتیکی میشه مقدار آب مورد نیاز یا دمای حیات گیاه رو تغییر داد. از این طریق میشه زمین های بد آب و هوای بیشتری رو زیر کشت برد و تولید محصولات رو افزایش داد.
  • اضافه کردن ویتامین ها یا مواد مغزی به گیاه: این کار خیلی کمتر از دو مورد قبلی انجام میشه اما برای برخی از گیاهان اجرا شده. با این کار میشه برخی مواد مغزی و مورد نیاز بدن رو در گیاه تولید کرد تا از انواع سوء تغذیه جلوگیری بشه.

مگه قبلا که مردم بدون محصولات تراریخته زندگی میکردن مشکلی داشتن؟

واقعیت اینه که جمعیت جهان به مراتب بیشتر شده و البته استانداردهای زندگی هم به مراتب ارتقا پیدا کردن. در زمان قدیم، حتی تا همین صد سال پیش افراد زیادی در کشور خودمون ایران به خاطر گرسنگی میمردن (الان اگر این موضوع وجود داشته باشه هم خیلی کم شده). از طرفی میزان زمین های قابل کشت در جهان خیلی بیشتر نشدن. در واقع انسان چاره ای به جز افزایش بهره وری تولیدات کشاورزی نداره. ایجاد محصولات تراریخته یکی از بهترین روش های این کار خواهد بود. در صورتی که امکان استفاده از چنین فن آوری هایی وجود نداشته باشد قیمت غذا انقدر بالا میرود که طبقه فقیر جامعه دیگر امکان خرید غذا ندارند.

از کجا معلومه که محصولات تراریخته سرطانزا نیستن؟

موسسات بهداشتی در جهان به شدت با تردید به تولید این مواد نگاه می کنن و آزمایشات سنگینی برای اثبات خطرزا نبودن آنها انجام میشه. در صورتی که خطر بزرگی در استفاده از آنها وجود داشت مطمئنا از تولید آنها جلوگیری می شد. شاید فکر کنید شرکت های بزرگ تنها به فکر سود خود هستند اما طبیعتا دولت ها اجازه استفاده از محصولاتی که به مردم آسیب میرساند را نمی دونن.

البته این واقعیت وجود داره که ایجاد تغییرات در گیاهان ممکن است با ریسک هایی (به ویژه برای محیط زیست) همراه باشه. اما این ریسک ها انقدر زیاد نیستن که نیاز به نگرانی عمومی در رابطه با این محصولات وجود داشته باشه. مردم میتوانن به سادگی از این محصولات استفاده کنند. در واقع همین حالا هم بخش بزرگی از تولیدات کشاورزی جهان از طریق گیاهان تراریخته انجام می شن.

اگر اینطور نیست پس چرا اینقدر مخالفت با این محصولات وجود داره؟

در واقعیت زمانی که اولین بار استفاده از واکسن مرسوم شد، مقاومت اجتماعی بسیار بسیار بیشتری با اون وجود داشت. هر تغییر علمی جدیدی که به نوعی با زندگی ما رابطه دارد برای مردم بسیار حساس است و یک شایعه کوچک کافیست تا حساسیت زیاد مردم را در پی داشته باشه. ما حالا میبینیم که وجود واکسن جان چند نفر رو نجات داده. بهتره در این رابطه کمی به دانشمندان اعتماد داشته باشیم و اجازه بدیم مضر بودن یا نبودن این محصولات رو اونا شناسایی کنن (منظور از دانشمندا مجری تلویزیون یا ماهواره نیست!).

قیمت واقعی دلار چقدر است؟

در اقتصاد آزاد مفاهیم مرتبط با ارزش همیشه نسبی هستن و همین موضوع هم جواب ما رو کلی طولانی میکنه. (منم دوست داشتم جواب همون شوهر عمه ای که گفته دلار واقتی ۱۲۰۰۰ هزار رو بدم و بحث رو تموم کنم.)

ارزش در اقتصاد چطور شناسایی می شود؟

ارزش در اقتصاد ازاد به طور پایه بر اساس موازنه عرضه و تقاضا مشخص می شود. این یعنی هیچ چیزی به طور مطلق ارزشی ندارد و فاصله عرضه و تقاضای هرچیزی با توجه به برخی اصول ساده، ارزش واقعی آن در بازار را ایجاد می کند. پس در شکل ایده آل اگر من ساعتی داشته باشم که هیچ کس در جهان آن را نخواهد ساعت من مطلقا بی ارزش است. البته محاسبه بالاترین ارزش ساعت من کمی پیچیده است.

ارزش ارز چطور مشخص می شود؟

ساختارهای اقتصادی بسیار پیچیده هستند و من در اینجا نسخه بسیار ساده شده را توضیح می دهم پس جزئیات بسیار زیاد دیگری هم در این بین وجود دارد، اما در یک اقتصاد مدرن میتوان گفت ارزش یک ارز بر اساس دو المان میزان پول چاپ شده و میزان تولید ناخالص داخلی مشخص می شود. البته این در صورتی که تمام تولید ناخالص داخلی یک کشور قابل معامله باشد (مثلا کشور تحریم نباشد). بیایید دو کشور بسیار کوچک را فرض کنیم و ارزش ارز بین ان دو را بررسی کنیم:

کشور شماره یک ارزی به نام “ریال” دارد. در این کشور کل دارایی یک گوسفند است. این کشور ۱۰۰ ریال پول چاپ کرده است. کشور دوم ارزی به نامه “دلار” دارد. کل دارایی کشور دوم چهار گوسفند است. این کشور ۱۰۰ دلار پول چاپ کرده. حال اگر بخواهیم “ریال” را با “دلار” عوض کنیم چطور ارزش ان را حساب می کنیم. طبیعتا در این مثال ساده ارزش دلار ۴ برابر ریال است (چون دارایی کشور دوم نسبت به پول چاپ شده اش چهار برابر اولی است) پس هر ۴ ریال می شود یک دلار.

این شکل بسیار ساده نشان دهنده نحوه ایجاد توازن در ساختار ارزها بود. پس هر قدر پول بیشتری چاپ شود ارزش ارز کمتر می شود و از طرف دیگر هر قدر اقتصاد یک کشور بزرگتر باشد ارزش پولش بیشتر می شود.

چرا دلار و ریال این مسخره بازی را دارند؟

این موضوع به مفهومی به نام تعادل اقتصادی برمیگردد، ارزش واقعی دو ارز زمانی معنی پیدا می کند که تعادل اقتصادی بین آن ها وجود داشته باشد. تعادل اقتصادی به معنای یک نظام ساختار یافته از تجارت بین کشورهاست که تعادل را بین کالا و ارز به وجود می آورد. متاسفانه چنین نظامی بین ایران و بیشتر کشورهای جهان وجود ندارد پس در کشور ما دلار ارزش واقعی مشخصی ندارد و ارزش آن میتواند به سرعت افزایش پیدا کند.

با فرض مثال گفته شده بالا اگر کسی در خیابان داد بزند که من یک دلار شما را با ۸ ریال عوض می کنم، شما چه فکری می کنید:

“خب اگر من بابت یک دلار ۸ ریال دریافت کنم با فرض اینکه گوسفند در کشور همسایه ۴ ریال است (با فرض ۰ بودن تعرفه صادرات) من گوسفند را از انجا میاورم و کلی هم سود می کنم”

طبیعتا با کاهش ارزش پول یک کشور، تجار کشورهای دیگر (کشورهایی که پول انها با ارزش شده) برای خرید محصولات به این کشور هجوم می آورند. مثلا فرض کنید یک امریکایی با دلار فعلی میتواند چقدر محصولات از ایران را ارزان بخرد یا چقدر در ایران تفریح کند. اما این اتفاق نمی افتد و دلیلش هم یک واژه بسیار آشناست: “تحریم”.

به علت وجود تحریم های اقتصادی کسی برای خرید محصولات ایرانی وارد ایران نمی شود و این موضوع باعث کاهش بیش از حد ارزش پول ایران می شود. تنها محصولی که از ایران خریداری می شود نفت است، بنابراین تنها دولت است که بر دریافت ارز مدیریت دارد و همه می دانند مدیریت دولتی چه طبعاتی داشته.

افزایش قیمت دلار تا کجا می تواند ادامه داشته باشد؟

در صورتی که تحریم و عدم ارائه ارز توسط دولت ادامه پیدا کند محدودیتی برای افزایش قیمت دلار وجود ندارد. از طرفی بی ثباتی اقتصادی خود میتواند باعث تمایل بیشتر مردم برای تبدیل پول خود به دلار شود که تقاضا برای دلار و عرضه برای ریال را افزایش میدهد و خود باعث افزایش قیمت دلار می شود (چیزی که در حال حاضر در حال رخ دادن است).

چطور ارزش ریال به دلار افزایش می یابد؟

بهترین روش کوتاه مدت ارائه ارز توسط دولت است. دولت نفت را به دلار می فروشد (حداقل اگر تحریم ها این امکان را بدهد) پس تقریبا تمام درآمد نفتی دولت به صورت دلار خواهد بود. ارائه بخشی از ذخایر ارزی می تواند قیمت ارز را کاهش دهد. البته به واسطه شوک وارد شده به اقتصاد، احتمالا حتی اگر دولت به اندازه قبل هم دلار عرضه کند، قیمت دلار به همان اندازه کاسته نخواهد شد (این شاید برای دولت رضایت بخش هم باشد).

بهترین روش طولانی مدت هم رشد تولید خواهد بود. کشور باید بتواند گذشته از نفت محصولات بیشتری را تولید کند که کشورهای خارجی برای خرید آن تمایل دارند. در صورتی که مدیریت این محصولات به وسیله بخش خصوصی صورت گیرد احتمالا ثبات اقتصادی بیشتری در ایران اتفاق می افتد چون مجموعه های کوچک در مجموع می توانند یک مجموعه بزرگ و با توازن را ایجاد کنند.

 

  • نکاتی که من به آن اشاره کردم با توجه به اصول کلاسیک و پایه علم اقتصاد بود. در اقتصاد مدرن مفاهیم مرتبط بر ارزش گذاری به مراتب پیچیده تر و البته دقیقتر می شوند.

چرا ولخرجی برای اقتصاد خوب است؟

چرخش مالی بالا یکی از خصوصیات هر اقتصاد سالمی به شمار میره. این خصوصیت اونقدر بدهیه که حتی در دوره پیدایش اسلام هم برای ارتقا اون “خمس” ایجاد شده. چرخش مالی یعنی هر کس پولش رو به نفر بعدی بده. این پول به صورت دائم در دست افراد قرار بگیره و استفاده های مختلفی ازش بشه.

طبیعتا مفیدترین استفاده از پول، سرمایه گذاری تولیدی خواهد بود (در اقتصاد ما حداقل). اما واقعیت اینه که هر نوعی از خرج کردن پول به نوعی برای اقتصاد مفیده (اگر خرج کارهای غیر قانونی نشه). پس حتی کسی که در آمریکا از پولش برای خرید الکل استفاده می کنه در نهایت به نوعی به اقتصاد کمک کرده (کاری به بعد اخلاقیش ندارم).

در اینجا یکی از اهداف دولت ها این خواهد بود که در جامعه مسیرهای بسیار متفاوتی برای اقشار مختلف مردم ایجاد کنن تا به نحوی پولشون رو خرج کنن. هر طبقه اجتماعی با هر سلیقه باید بتونه به نوعی پولش رو برای چیزی که دوست داره خرج کنه و همین موضوع نهایتا کشور رو در مسیر یک اقتصاد سالم قرار میده.

اینجاست که ما به مشکل میخوریم. در کشور ما مسیر سالم برای خرج کردن پول برای بخش قابل توجهی از جامعه وجود نداره. خیلی از مردم دقیقا نمی دونن پولشون رو باید کجا خرج کنن (این البته محدود به افرادی میشه که پولی دارن!)، چون محلی مطابق سلیقه اون افراد وجود نداره. پس یکی از دو حالت زیر پیش میاد:

۱- اون فرد تفریحش رو خارج از ایران پیدا میکنه که نهایتا به این می انجامه که پول از کشور خارج بشه. این موضوع البته اونقدر هم بد نیست. طبیعتا نیازی که در داخل کشور ارضا نشده باید یه جای دیگه بشه.

۲- اون فرد پول رو بدون استفاده مفید نزد خودش نگه میداره. این حالت حتی از قبلی هم خطرناک تره. برای فردی که دانش یا جرات کافی برای سرمایه گذاری نداره، این پول تنها میتونه در انواع دلالی کاربرد داشته باشه یا نهایتا وارد سیستم بانکی بشه تا از بابت سود دریافت بشه. (اگر فکر می کنید که بانک ها به نوعی استفاده مفیدی از نقدینگی در کشور میکنن باید بگم که اونا خیلی بهتر از دلال ها نیستن) هر دو گزینه به نوعی به رکود اقتصاد داخلی منجر میشن. (حداقل در مورد اول برای یه کشور دیگه خوب میشه.)

من هر بار که خرج الکی بابت چیزی که دوست دارم می کنم (که البته خیلی اتفاق نمی افته) به این فکر می کنم که به اقتصاد کشورم کمک کردم!

کمی در مورد پلورالیسم!

اولین بار که من واژه “پلورالیسم” (معادل فارسی ان تکثرگرایی است) را خواندم حدود ۱۲ سال پیش بود. در دوره دانشجویی گاهی مقالات مرتبط با رشته خودم را بهبود می دادم. یکی از کاربران که اتفاقا به نظر خیلی منطقی بود، یک بنر (مطمئن نیستم اسمش بنر بود!) در صفحه اش گذاشته بود که “من طرفدار پلورالیسم سیاسی هستم!” من با خواندن ان برای اینکه بفهمم پلورالیسم دقیقا چیست مجبور شدم ده ها صفحه مطلب بخوانم. گاهی که به بحث های فلسفی نگاه می کنم، به نظر دانستن مفهوم پلورالیسم می تواند به روند آنها کمک کند. به نظرم کلا درک پلورالیسم می تواند خیلی از مشکلات اجتماعی را حل کند.

پلورالیسم اصلا یعنی چه؟

مفهوم پلورالیسم بسیار گسترده است. انواع متفاوتی از این مفهوم در علوم مختلف مثل پلورالیسم سیاسی، اجتماعی، فلسفی، دینی و … ایجاد شده اند، اما ریشه همه آنها تا زیادی مشابه است. پلورالیسم به این اصل اشاره می کند که نیاز نیست ما الزاما طرز فکر دیگران را بفهمیم یا قبول کنیم، اما میتوانیم این حق را برای دیگران نگه داریم که طرز فکری متفاوت با ما داشته باشند.

مثلا در پلورالیسم سیاسی، ممکن است من لیبرال باشم، اما این حق را برای دوست محافظه کارم قائلم که طرز فکر متفاوت خود را داشته باشد. این به معنی قبول طرز فکر او توسط من نیست. من فقط این را پذیرفته ام که افراد میتوانند طرز فکرهای متفاوتی داشته باشند. پلورالیسم دینی هم به طور مشابه امکان همزیستی دین ها در کنار هم را فراهم می کند. افراد با دو دین متفاوت نیازی نیست الزاما طرز فکر طرف مقابل را درست بدانند، کافیست حق اعتقاد به چیزی متفاوت را برای دیگران قائل شویم.

پلورالیسم در ریشه از این طرز فکر نشات گرفته که واقعیت می تواند وجوه متفاوتی داشته باشد و اعتقاد به یک وجه آن الزاما به معنی اشتباه دانستن دیگری نیست. باید به این نکته هم اشاره کرد که پلورالیسم تکثرگرایی در مقابل انحصار گرایی قرار می گیرد.

پلورالیسم چطور به حل مشکلات کمک می کند؟

تکثر اعتقادات و نظرات یک خصوصیت انسانی است. پس هیچ وقت جامعه به طور یکپارچه دارای یک نظر نخواهد بود. برای جلوگیری از نزاع بین افراد معتقد به هر طرز فکر، دو راه حل وجود دارد: ۱ – محدود کردن امکان ابراز تفکرات متفاوت از طریق اعمال زور (که همه با ان اشنا هستیم) ۲ – قبول تفاوت تفکرات و اجازه ابراز هر عقیده

باید به این نکته اشاره کرد که پلورالیسم در بعد سیاسی، الزامی به تقسیم قدرت بین تفکرات متفاوت ندارد. اما هر تفکر میتواند به طور ازادانه نظر خود را ابراز کند. در صورتی که این تفکر توسط اکثریت پذیرفته شد، در صورتی که حکومت دموکراتیک باشد خود به خود این تفکر قدرت را در دست خواهد گرفت.

نگاه کردن به جامعه ما حتی در ساده ترین سطوح (مثل کامنت های یک پست در اینستاگرام) این را نشان میدهد که مفهوم تکثر گرایی فکری در فرهنگ ما کاملا ناآشنا است. حتی در بین مخالفان سیاسی، اینکه کسی بخواهد طرفدار حکومت باشد به معنی زیر سوال رفتن تمام طرز فکر اوست. در این شرایط هر کس که از نظری با ما مخالف باشد، تمام منطق، شعور و اخلاق او زیر سوال خواهد بود. با وجود چنین طرز فکری تفاوتی بین حکومت ها نخواهد بود چون این مردم هستند که مجددا ساختاری ناپذیرا برای تفاوت افکار را ایجاد می کنند.

در قدم اول باید بپذیریم که هر کس می تواند طرز فکر متفاوت خودش را داشته باشد و حتی در صورت غلط بودن این طرز فکر، این موضوع تاثیری بر روی دیگر جنبه های زندگی او نخواهد داشت.

آیا افزایش حداقل حقوق مشکلات کارگران را حل می کند؟

دوباره پایان سال شد و بحث بر روی افزایش حقوق سال آینده کارگران بالا گرفت. کارفرمایان، کارگران و دولت هر کدام نظر خاص خودشان را در این مورد دارند. بحث اصلی در رابطه با افزایش حداقل حقوق این است که تاثیر آن بر روی وضعیت معیشت و وضعیت کلی جامعه چه خواهد بود. اگر افزایش حداقل حقوق بتواند به جامعه کمک کند حداقل دولت باید از آن حمایت کند. (پیشنهاد دولت برای افزایش حقوق ۱۸ درصد بوده که نسبتا مناسب است.) همه بخش مثبت افزایش حداقل حقوق را به خوبی می شناسند، افزایش حقوق باعث می شود پول بیشتری به طبقه کارگر برسد و طبیعتا وضعیت زندگی آنها بهتر می شود. پس من بیشتر بخش منفی افزایش حقوق را بررسی می کنم.

اصلا چرا باید چیزی به نامه حداقل حقوق وجود داشته باشد؟

در واقع در یک اقتصاد آزاد و ایده آل، نیازی به تعیین حداقل حقوق از طرف دولت وجود ندارد. کارفرما برای انجام کارش به افراد نیاز دارد و بسته به توانایی آنها به آنها دستمزدی را پیشنهاد می دهد. اما مشکل زمانی ایجاد می شود که متوجه میشویم گاهی (خیلی از وقت ها) تعداد افراد اماده به کار از تعداد شغل ها بیشتر است. مخصوصا در شغل هایی که به تخصص کمتری نیاز دارند، همیشه افراد اماده به کار زیادی وجود دارند. در صورتیکه در این شرایط انتخاب حقوق به صورت ازاد گذاشته بشود، کارفرما تا جای ممکن حقوق را پایین می آورد و کارگر مجبور است با حقوق بسیار پایینی کار کند. سوسیالیسم (که اینقدر هم منفور شده) باعث شد حقوق حداقلی برای کارگران ایجاد شود و حداقلی از حقوق برای آنها تعیین شود تا از آسیب دیدن این قشر جلوگیری شود.

حداقل حقوق را باید بر چه مبنایی مشخص کرد؟

برای مشخص کردن حداقل حقوق ابتدا باید توجه داشت که هر قانونی برای اجرای دقیق نیازمند منطقی بودن است (در غیر این صورت هزینه های اجرا بسیار بالا می رود). اگر اختلاف حداقل حقوق تعیینی دولت و حداقل حقوق واقعی جامعه (چیزی که در حالت بدون محدودیت می توانست وجود داشته باشد) زیاد باشد، کارفرماها رفته رفته قانون را زیر پا گذاشته و کارگران را به صورت غیر قانون و ارزان استخدام می کنند. در این صورت ریسک جریمه شدن، ارزش استخدام کارگر ارزان را خواهد داشت و از طرفی کارگری که به صورت غیر قانونی استخدام شده از بقیه خدمات مثل بیمه تامین اجتماعی هم محروم می ماند (این قبلا در ایران تجربه شده). حالت بد دیگر این است که دولت سختگیری بالایی در اجرای قانون به خرج دهد و کارفرمایان توان پرداخت حقوق را نداشته باشند که به برشکستگی آنها و بیکاری کارگران منجر شود. پس دولت مجبور است سطح افزایش حداقل حقوق را در سطحی محدود نگه دارد.

به این مسئله هم توجه داشته باشید که افزایش حداقل حقوق بر روی قیمت تمام شده محصولات تولید داخل هم تاثیر می گذارد و خود تورم آفرین هم هست. همین تورم میتواند به نوعی همان افزایش را مجددا از سفره کارگر بردارد و در نهایت هیچ کمکی به کارگران نشده.

حقوق واقعی کارگران چه زمانی افزایش می یابد؟

افزایش واقعی حقوق کارگران نیازمند دو پیش نیاز است:

  • اول باید آمار بیکاری آنقدر پایین باشد که رقابتی بین کارفرمایان برای استخدام کارگر ماهر ایجاد شود. همین حالا هم در برخی بازارها کارفرما مجبور است با توجه به نیازش پرداختی بالایی به کارگر داشته باشد، چون با مبلغ کم کارگر راضی به کار کردن نمی شود. پس تا زمانی که بیکاری بالاست و درخواست برای کار زیاد، کارگران بر سر استخدام شدن رقابت می کنند و در نتیجه دستمزد واقعی آنها پایین می ماند.
  • موضوع دوم و بسیار مهم هم میزان درآمد ناشی از کار یک نیرو برای کارفرماست که خود مشکلی جدی در ایران به شمار می رود. با توجه به بسته بودن اقتصاد ایران و واردات زیاد، امکان ایجاد پول زیادی توسط یک کارفرما به ازای هر کارگر وجود ندارد. برای مثال اگر کارفرمایی به ازای کار کردن هر یک از نیروهایش ۲ میلیون تومان با توجه به هزینه ای که در محل کار کرده و ریسکی که در کسب و کارش می کند نمی تواند پرداختی بالاتر از ۱ میلیون به کارگر داشته باشد. میزان پول جاری در اقتصاد ایران نسبت به جمعیت در حال کارش کم است. بنابراین به صورت کلی درآمد ناشی از کار یک نیرو خیلی زیاد نخواهد بود. این موضوع به ویژه در بازارهای تولیدی بسیار تاثیر گذار است. در صورتی که دولت حداقل حقوق کارگران را بیش از حد افزایش دهد، کارفرما با توجه به درآمد محدودش دیگر توان پرداخت حقوق را ندارد.

راه حل اصلی چیست؟

راه حل اصلی این است که به جای دعوا بر سر حداقل حقوق دولت تلاش خود را برای ریشه کن کردن بیکاری و گسترش اقتصاد ایران بیشتر کند. در صورتی که مشکلات اقتصادی ایران حل نشود، هر قدر هم که افزایش حقوق کارگران بیشتر باشد کمکی به معیشت آنها نخواهد کرد. در رابطه با بهبود شرایط راه اندازی کسب و کار هم باید کاری انجام شود (تا به حال که فقط وعده هایی داده شده) تا با افزایش تعداد کسب و کارها امکان پیدا کردن محیط های کاری مناسب برای کارگران را فراهم کند.

بقیه جهان در این رابطه چه وضعیتی دارند

شاید فکر کنید در بقیه جهان حداقل حقوق کارگر خیلی بالاست اما اصلا اینطور نیست. نقشه زیر حداقل حقوق کارگران در اروپا را نشان میدهد، توجه داشته باشید که در یبشتر کشورهای شرق اروپا هزینه های زندگی از ایران خیلی بالاتر است.

حداقل حقوق کارگری در اروپا
حداقل حقوق کارگری در اروپا به یرو

کمی در مورد عملکرد آقای ضرغامی در صداو سیما

افراد مختلف ممکنه از داخل صداوسیما اطلاعاتی در مورد نحوه عملکرد اقای ضرغامی در طول حدود ۱۰ سالی که مدیریت این سازمان رو داشت بدن. من میخوام از به عنوان یک بیننده تلویزیون در مورد روندی که در طول اون من از یه تماشاگر ثابت تلویزیون به یک فرد کاملا بی تفاوت به تلویزیون تبدیل شد، شرح بدم.

صدا و سیما قبل از اقای ضرغامی چطور بود؟

عمر من به مدیران پیش از اقای لاریجانی، خیلی قد نمیده. در مورد عمکرد اقای لاریجانی در صداوسیما هم نقدهای زیادی وجود داره. مخصوصا که ایشون بودن که اولین بار صدا و سیما رو جناحی کردن. اما در اون زمان همچنان درصد قابل توجهی از مردم تلویزیون نگاه میکردن. در طول اون مدت شبکه های تلویزیونی مثل شکه چهار (که من خیلی دوست داشتم) ایجاد شدن. چاپ روزنامه جام جم شروع شد (که البته در اون زمان نسبتا قابل قبول بود) و برخی از بهترین سریالهای تلویزیونی تولید شدن. مخصوصا در دوره اقای لاریجانی بود که پخش موسیقی در تلویزیون زیاد شد، که گرچه به خواننده های محدودی مثل محمد اصفهانی، عصار و … محدود می شد، اما باز هم قابل قبول بود. در این دوره مجموعه هایی از سریال های طنز هم پاگرفتن. بعضی از این مجموعه ها مثل برره رو من واقعا دوست داشتم.

به نظر میرسید لاریجانی دید نسبتا واقعی ای به تلویزیون داره. در اون زمان البته مردم مذهبی تر از الان بودن اما تلویزیون هم سعی می کرد تقریبا با ساختار فکری جامعه حرکت کنه. البته نمیشه گفت در اون زمان لاریجانی ساختار شکنی خاصی انجام میداد (سانسور همچنان وجود داشت) اما تولید برنامه های مفرح اولین اولویت تلویزیون بود.

ورود آقای ضرغامی

طبیعتا تاثیر کار هر مدیری در مجموعه بزرگی مثل صداو سیما تا یکسال معلوم نمیشه. بعد از اومدن اقای ضرغامی اولین اقدامشون حذف پخش موسیقی از تلویزیون بود. تقریبا تمام نماهنگ هایی که تا قبل از تلویزیون پخش میشد حذف شدن. سریال های طنز هم یک به یک کم شدن تا جایی که تقریبا هیچ سریال طنزی تولید نمی شد. پخش فیلم های سینمایی خارجی هم محدود شد (تا قبل سعی می شد تا جای ممکن فیلمها با سانسور پخش بشه).

من نمی دونم این به دلیل روند جایگزینی مدیران داخلی تلویزیونی بود یا یک سیاست کاملا عمدی که یک به یک کارگردان های خوب همکاریشون رو با تلویزیون قطع کردن. حتی مهران مدیری (که من خیلی ازش خوشم هم نمیاد) برای سالها در تلویزیون فعالیت نمی کرد. در همین زمان تلویزیون شروع به ساخت سریال های آموزشی خودش کرد که توی همشون به نحوی ایدولوژیهای خاص به تماشاگر القا می شد. در کل به نظر می رسید اولویت تلویزیون از یک دستگاه مفرح و آموزشی به یک ماشین پروپاگاندا تغییر کرده. همه برنامه های تلویزیونی به نحوی در تلاش برای القا چیزی به تماشاگر بودن. اخبار تلویزیون به نحوی جهت دار شد که دیگه غیر قابل تماشا می شد (من همین حالا هم نمی تونم بدون نیاز به کوبیدن سر به دیوار ده دقیقه اخبار تلویزیون رو تماشا کنم)

تعجبی نداشت که محبوبیت تلویزیون رفته رفته کمتر شد. مردم به سادگی اینترنت و شبکه های ماهواره ای رو با تلویزیون جایگزین کردن. حرکت های بی نتیجه ای هم برای جلوگیری از این روند (مثل فیلتر کردن وبسایت های پرطرفدار یا جمع کردن دیش ها) انجام شد که طبیعتا بی نتیجه بود.

اقای ضرغامی در مجموع یه دستگاه نسبتا موفق رو تحویل گرفتن و یه خرابه بسیار پر هزینه رو به مدیر بعدیش تحویل داد. جالبه که ایشون الان توئیترهای انتقادی هم از عملکرد سازمان ها و دستگاه های دیگه منتشر می کنه. خسارتی که عملکرد ضعیف اقای ضرغامی به بزرگترین سازمان رسانه ای کشور زد به هیچ عنوان قابل جبران نیست. افرادی که بعد از ضرغامی در اون جایگاه قرار گرفتن تنها به بازسازی تخروبه ها مشغول هستن. داره تلاش میشه بعضی از کارگردان ها و بازیگران قدیمی دوباره به تلویزیون برگردن، برنامه هایی با هدف تفریح ساخته بشن و صدا و سیما کمی از محبوبیتش رو برگدونه.

این رو هم باید گفت که از نظر بیطرفی یا انتشار اخبار درست، صداو سیما هنوز هم وضعیت خیلی بدی داره. صدا و سیما هنوز هم به هیچ عنوان تصویر درستی از واقعیت اتفاقات در ایران نمیده. این البته از روی زرنگی نیست، بلکه از روی بی تجربگی مدیران این مجموعه و عدم اطلاع اونها از نحوه عملکرد رسانه هاست. رسانه ای که قابل اعتماد نباشه به هیچ دردی نمیخوره!

چرا اقتصاد ایران آشفته است؟

برای چنین سوالی طبیعتا دلایل بی شماری وجود داره اما در این مطلب تنها از دید بسیار کلی به وضعیت اقتصاد ایران نگاه می کنیم و وارد جزئیات نمی شیم.

نوع اقتصاد ایران چیست؟

این سوالیه که حتی اقتصاددان ها هم نمی تونن بهش جواب بدن. به نظرم وزیر اقتصاد هم نخواهد تونست به ایران سوال جواب درستی بده. ایران شکل یکپارچه ای از یک اقتصاد سوسیالیستی یا کاپیتالیستی نداره (البته هیچ کشوری دقیقا اینطور نیست اما در شکل قانونی یکپارچه تر هستن). در واقع اقتصاد ما به طرز عجیب و به هم ریخته ای ترکیبی از این دوتاست که امکان شناسایی رو از ما گرفته.

سوسیالیستی یعنی چی؟ کاپیتالیستی یعنی چی؟

در یه اقتصاد سوسیالیستی مالیات ها بالا هستن و دولت مدیریت بیشتری در روند کار شرکت های خصوصی می کنه، قوانین کار سختگیرانه تر پیگیری میشن و در مقابل دولت خدمات اولیه رو به صورت رایگان به مردم ارائه میده، خدماتی مثل تحصیل، درمان، بازنشستگی، … همگی دارای سوپسید بالا یا حتی رایگان هستن. در برخی کشورهای سوسیالیستی حتی بیمه بیکاری بالا هم پرداخت میشه. در شکلهای قوی تر ممکنه خدمات بیشتری مثل مسکن هم رایگان باشن. نمونه هایی از کشورهای سوسیالیستی یا نسبتا سوسیالیستی کشورهای اروپای مرکزی و اسکاندیناوی هستن.

برعکس در یک اقتصاد کاپیتالیستی یا سرمایه داری، مالیات ها پایین هستن و دولت دخالت کمتری در ساختار کار در کشور داره. در مقابل خدمات هم کمتر زیر نظر دولت انجام میشن، مثلا مدارس و بیمارستان های دولتی کم هستن و در صورت وجود خدمات دولتی، این خدمات به صورت محدودتری انجام میشن.

چی شد اقتصاد اینطور شد؟

در سالهای دهه ۵۰ درآمد نفتی ایران به شدت بالا رفت. این به شاه امکان حرکت به سمت یک اقتصاد سوسیالیستی رو میداد (با این فرض که این موضوع اعتراضات رو کم میکنه که البته نکرد) در یک سلسله تغییرات، سیستم درمانی کاملا رایگان ایجاد شد، دانشگاه های رایگان گسترش داده شدن و ساختار استخدامی استوارتری ایجاد شد. در مقابل شاه نتونست سیستم مالیاتی ایران رو گسترش بده و البته هزینه های اضافه رو از محل فروش نفت پرداخت کرد.

در ابتدای انقلاب درخواست برای حتی سوسیالیستی تر شدن اقتصاد خیلی زیاد بود. مردم توقع داشتن که چیزهای بیشتری رایگان بشه (با توجه به روندی که تا اون موقع جلو رفته بود) و البته قول های زیادی هم داده شد. پایه های اقتصادی ایران در اون زمان بر اساس یک سیستم کاملا سوسیالیستی ایجاد شد. حتی قانون اساسی دولت رو موظف به تامین کار برای همه مردم کرد. در همین بهبهه، جنگ شروع شد و روند اجرایی کشور برای سالهای زیادی به عقب افتاد.

بعد از جنگ هاشمی رئیس جمهور شد و دید مطابق قانون اساسی حجم زیادی از وظایف بر روی دوش دولته که باید انجام بده، جمعیت هم به مراتب بیشتر شده بود و این مشکلاتی رو به ویژه در بخش درمان و آموزش ایجاد کرده بود. از طرفی فروش نفت کمتر هم شده بود و ایران نظام مالیاتی دقیقی هم نداشت. هاشمی تصمیم گرفت سیستم اقتصادی ایران رو به سمت یه اقتصاد سرمایه داری ببره. این کار رو از طریق خصوصی کردن بخشی از شرکتهای دولتی شروع کرد و از طرف دیگه از دادن خیلی از خدمات اولیه شونه خالی کرد. بیمارستانهای دولتی خدماتشون رو کمتر کردن و چیزهایی مثل کمک به مدرسه (که از زمان جنگ شروع شده بود) و … ادامه پیدا کرد، تعاونی ها و کپن ها کم رنگ شدن و رفته رفته از بین رفتن.

همه این کارها بدون ایجاد تغییر در قانون اساسی انجام شد. در واقع در قانون اساسی هنوز هم دولت موظف به ایجاد کار، دادن خدمات تحصیلی و درمانی رایگان و حتی تامین مسکن بود اما این کار رو نمیکرد. دولت در طول این زمان تلاش کرد امکان رشد اقتصاد در بخش خصوصی رو ایجاد کنه و بیشتر بر روی زیر ساختهای صنعتی سرمایه گذاری کرد تا ارائه خدمات. دولتهای بعدی هم در ایران تقریبا همین مسیر رو پیش گرفتن، بخش بزرگی از وظایف دولت در قانون اساسی دیگر هیچ وقت اجرا نشد.

آیا قوانین ابتدای انقلاب در اقتصاد فعلی ایران قابل اجرا هستند؟

در پاسخ کوتاه خیر. ایران ساختار مالیاتی یک کشور سوسیالیستی را ندارد و درآمد نفتی هم کفاف هزینه های دولتی را نمی دهد (به ویژه با توجه به هزینه های نظامی بالایی که انجام می شود). راه حل ایده آل برای شرایط فعلی یک تغییر گسترده اقتصادی به یکی از شکل های زیر است:

حرکت به سمت اقتصاد سوسیالیستی: در این صورت باید درآمدهای مالیاتی کشور بیشتر شود. در ایران در حال حاضر تنها مالیات شرکتها دریافت می شود (که البته نسبتا بالاست). چند سالیست که دولت در تلاش برای دریافت مالیات ارزش افزوده است. این مالیات در حال حاضر ۱۰% است، در بیشتر اقتصادهای سوسیالیستی مالیات بر ارزش افزوده بیش از ۱۵% درصد است (مثلا در آلمان ۱۹% برای خدمات غیر ضروری). شکلهای دیگری از مالیات مانند مالیات بر اشخاص هم معرفی می شوند. در یک اقتصاد سوسیالیستی ممکن است مردم تا ۴۰% درآمدشان را هم مالیات بدهند. از طرف دیگر دولت موظف به تامین رفاه است. همه مدارس باید کاملا رایگان باشند و بیمارستان های دولتی دارای امکانات کاملا رایگان و کامل برای خدمات دهی به مردم باشند. دولت باید بیمه بیکاری به بیکاران پرداخت کند و برای یافتن کار برای آنها تلاش کند.

حرکت به سمت اقتصاد سرمایه داری: دولت مالیات را پایین آورده، شرکت های زیر مجموعه اش را خصوصی می کند و ایجاد بیمارستان ها و مراکز خدمات دولتی متوقف می شود. امکان دخالت های دولتی در همه بخش های اقتصادی گرفته میشود. تعرفه های دولتی پایین اورده می شود و امکان واردات ارزان تر ایجاد می شود. تسهیلات بیشتری به کسب و کارها داده می شود و فضای مناسب برای سرمایه گذاری خارجی در ایران ایجاد می شود.

دولت در واقع چه می کند؟

دولت در حال حاضر در حال افزایش مالیات است (به نظر می رسد قرار است مالیات ارزش افزوده تا ۱۷% بالا رود و ممکن است برنامه هایی برای مالیات بر اشخاص هم وجود داشته باشد) و از این طریق درآمدش را افزایش می دهد. شرکتهای بزرگ دولتی (مثل شرکتهای خودروسازی) هم خصوصی نشده اند و به نظر نمی رسد برنامه ای برای خصوصی سازی آنها وجود داشته باشد. پس دولت حرکتی به سمت اقتصاد سرمایه داری ندارد. میزان تسلط شرکت های شبه خصوصی هم روز به روز در حال افزایش است. باید دید این روند آیا به بهبود خدمات دهی دولت منجر می شود یا اقتصاد ایران همچنان به روند عجیب اجراییش ادامه می دهد.

۷ نکته در رابطه با مهارت محاسبه ریسک

محاسبه ریسک یه مهارت بسیار ارزشمنده که تا حد زیادی اکتسابیه. بیشتر افراد موفقی که من در جامعه دیدم محاسبه ریسک خوبی داشتن و می تونستن در جای مناسب با یک ریسک دقیق به منافع خوبی برسن. اول این رو بگم که من استاد محاسبه ریسک نیستم اما برای خودم روش هایی دارم که تا حدی تجربی و تا حدی ناشی از مطالعه بوده. در این نوشته، میخوام در مورد این روش ها و نحوه اجراشون کمی صحبت کنم.

چیزهایی که باید در زمان محاسبه ریسک در نظر گرفت

شماره ۱ – هر بار که شما ریسک می کنید یک بالاترین دستاورد و یک بالاترین خطر دارید. گرچه معمولا کتابهای موفقیت توصیه می کنن که همیشه به دست آورد نگاه کنید ولی به نظر من حتما باید بالاترین خطر رو در زمان ریسک کردن مد نظر داشته باشید. اگر بالاترین خطر یک موقعیت خیلی خطرناک و تا حدی محتمل بود، بهتره ریسک نکنید. مثلا هرگز در شرایطی که حتی احتمال کمی وجود داره جونتون رو از دست بدید ریسک نکنید یا اگر ممکن بود تمام زندگیتون (در حال حاضر و آینده) اسیب ببینه ریسک نکنید.

در این موارد حتی اگر احتمالا وقوع این اتفاقات کم بود بهتره ریسک نکنید چون ممکنه شما در محاسبه احتمال اشتباه کرده باشید یا بدشانسی بیارید. به این نکته توجه داشته باشید که در هر ریسک، احتمال اتفاق افتادن بالاترین دستاورد کمتر از بالاترین خطره (ذهن افراد معمولا اینطوری گولشون میذنه). شرایط زیر رو در نظر بگیرید:

من یه ادم متاهل هستم که مقدار محدودی پول جمع کردم. این تمام پول منه و همش رو در کسب کار فعلیم سرمایه گذاری می کنم. کاری که من الان کردم کاملا اشتباه بود، چون در حالت شکست تمام زندگی من تحت تاثیر قرار میگیره. حتی اگر موفق هم بشم باز این ریسک اشتباه بوده چون ممکن بود در اثر اجراش زندگیم از بین بره.

شماره ۲ – این فرض کاملا اشتباهه که هر چیزی رو بخواید می تونید با تلاش به دست بیارید. اگر ریسکی که می کنید بر مبنای این استدلال ساخته شده، احتمال شکست زیادی دارید. منابع هر انسان از نظر اجرایی محدوده. شما هیچ وقت نمیتونید در زندگی به همه چیزهایی که میخواستید برسید. باید محدوده توانایی های خودتون رو خوب بشناسید و مطابق اونها ریسک کنید.  شرایط زیر رو در نظر بگیرید:

من برنامه نویسی بلد نیستم و هیچ دیدی هم نسبت بهش ندارم. کسب و کاری رو راه اندازی می کنم که درش نیازه من در یه دوره ۳ ماهه یه برنامه درست کنم. با خودم می گم برنامه نویسی هرقدر هم سخت باشه من نهایتا تلاش میکنم و یادش می گیرم. این ریسک اشتباه بوده چون من میزان توانایی خودم و میزان سختی شرایط رو در نظر نگرفتم و کور کورانه خودم رو وارد یک موضوع کردم. اینجا هم حتی اگر موفق بشم بازم یه ریسک اشتباه کردم.

شماره ۳ – ریسک کردن اونقدری که فکر می کنید هم مثبت نیست. در جامعه، شما همیشه به افراد موفق نگاه می کنید. مثلا به مدیران شرکت ها، صاحبان کسب و کار، ادمهای پولدار و … از دید شما همه این افراد ریسک کردن و تونستن موفق بشن. اما در واقعیت در کنار هر مدیر موفق ۹ مدیر ناموفق هم بودن که اونها هم ریسک کردن ولی موفق نشدن. ریسک کردن همیشه به معنای موفق شدن نیست اگر با مجموعه ای از افراد ناموفق هم صحبت کنید می بینید که اونها هم ریسک کردن ولی خیلی هاشون شکست خوردن. این به معنای سراسر بد بودن ریسک کردن نیست، اما باید پیش از وارد شدن به یه موقعیت با چشم باز بهش نگاه کنید.

شماره ۴ – همیشه نقشه فرار داشته باشید. افرادی که زیادی ریسک می کنن همیشه به طور ناخودآگاه این نقشه رو توی ذهنشون می کشن. شما باید بدترین حالت روندی رو که شروع کردید در نظر بگیرید و یه نقشه برای اون حالت در نظر بگیرید تا بدونید در اون صورت چطور می تونید از آسیب بیشتر جلوگیری کنید. در صورتی که نقشه شما شکست خورد باید امادگی و شجاعت این رو داشته باشید که از مهلکه فرار کنید و کمترین میزان اسیب رو ببینید. اگر قرار باشه هر بار که شکست می خورید، اونقدر ادامه بدید تا تموم بشید، هیچ وقت به اندازه کافی تجربه کسب نمی کنید تا موفق بشید.

شماره ۵ – این بیشتر در مورد آدمهای ایده آل گرا صدق میکنه. معمولا همه چیز از چیزی که اولش فکرش رو می کنید بدتر جلو میره. ذهن شما معمولا توجه شما رو به موفقیت ها و پیروزی ها جلب میکنه (این خصوصیت ذهنی خیلی از انسانهاست) پس شما در شروع کار خیلی از مشکلات رو نمیبینید. بعد از شروع کار معمولا با کله به سنگ می خورید و متوجه مشکلات می شید. این مشکلات شما رو بدبین میکنه و در بقیه مسیر احتمالا خیلی دید خیلی واقعی تری به مشکلات خواهید داشت. این دید واقعیه که شما رو توی مسیر پیشرفت قرار میده. در واقع اون خوشبینی اولیه تنها برای شروع کار به درد می خوره. اگر سعی کنید در تمام طول فعالیت خوشبین بمونید، مشکلات بدون اینکه متوجه بشید شما رو از پا می ندازن.

شماره ۶ – به کتابها و سخنرانهای موفقیت اعتماد نکنید. نویسنده های کتابهای موفقیت و سخنرانهای کلاس های موفقیت بیش از اینکه به فکر موفقیت شما باشن به فکر جیب خودشون هستن. اونها هیچ وقت تصویر واقعی ای برای شما از چیزی که در انتظارتونه ایجاد نمی کنن. اونها همیشه در مورد مثالهای موفقشون صحبت می کنن اما هیچ وقت در مورد افرادی که در مسیر شکست خوردن حرف نمیزنن (مگر برای تصدیق حرفهای خودشون). معمولا این افراد شما رو توی یک مغلطه ساده می ندازن، به این عبارت نگاه کنید: “آدم اگه چیزی رو واقعا بخواد بهش می رسه”. خب اگه شما شکست هم بخورید اون به نحوی بهتون میگه که شما واقعا اون چیز رو نمی خواستید یا واقعا براش تلاش نکردید و شما هیچ وقت نمی تونید بدونید واقعا تلاش کردن دقیقا چقدر تلاش کردنه. کتابهای موفقیت فقط یه دید مبهم از یه دنیای رویایی رو به شما میدن، دنیایی که با دونستن رمزهای ساده توش میشه موفق شد. گول این افراد رو نخورید.

شماره ۷ – نیازی نیست همه ریسک های بزرگ کنن. گاهی ممکنه در طول زندگی شما شرایط خیلی خوبی برای ریسک پیدا نکنید، در این صورت نیازی نیست الکی خودتون رو به خطر بندازید. ترس یک موتور درونی برای دفاع از انسانه، اگر واقعا بی خاصیت بود در ذهن انسان شکل نمی گرفت.خیلی از ادمهای اطراف ما زندگی های بدون ریسکی داشتن و ادمهای نسبتا موفقی هم بودن. شما می تونید در همین ایران (با همین وضعیت گند اقتصادی) بدون ریسک، کاری با درآمد متوسط داشته باشید، خونه بخرید (البته بعد از چندین سال) و خانواده تشکیل بدید. طبیعتا همه ما چشممون به افراد پولدار و موفقه و دوست داریم جای اونا باشیم اما باید همزمان اونهایی که شکست خوردن رو هم دید.

زبان آلمانی چقدر به فارسی نزدیک است؟

این سوالیه که خیلی ها از من پرسیدن. با توجه به ریشه مشترک بین ایران و آلمان (در مورد آریایی بودن آلمانی ها اینجا نوشتم) فرض اینه که احتمالا این زبان ها به نحوی به هم نزدیک باشن.

آیا فارسی و آلمانی به نزدکیند؟

در شکل کوتاه باید بگم خیر. البته نزدیک بودن دو زبان یه چیز نسبیه. اگر در مقایسه بین چینی و فارسی بخواهیم صحبت کنیم، فارسی به آلمانی نزدیکتره اما به صورت کلی فارسی فاصله خیلی زیادی از بیشتر زبان های اروپایی داره و ریشه هندی-اروپایی مشترک این زبان ها هم اونطوری که فکر می کنید کاری انجام نمیده. در ادامه در مورد شباهت ها و تفاوت های دو زبان آلمانی و فارسی بیشتر صحبت می کنم:

شباهت های فارسی و آلمانی

  • هر دو زبان افعال رو صرف می کنند: مشابه فارسی در آلمانی هم افعال صرف می شوند. در المانی افعال دو شکل صرف در زمان حال و گذشته دارند. زمانهای دیگر از طریق تغییر شکل فعل و استفاده از فعل کمکی ساخته می شوند.
  • کلمات بن غیر قابل تغییر دارند: در آلمانی هم مشابه فارسی بن افعال در طول صرف تقریبا بدون تغییر می ماند (به جز افعال بی قاعده). این نکته تقریبا در تمام زبان های هندی-اروپایی مشترک است.
  • از زمان حال به جای آینده استفاده می شود: مشابه فارسی در آلمانی هم برای اشاره به آینده در زبان محاوره ای از زمان حال ساده استفاده می شود (در فارسی حال استمراری)

همونطور که میبینید تعداد تشابه ها خیلی زیادی نیست. تشابهات در بین واژه ها هم بسیار کم است. در فارسی به ندرت واژه های آلمانی یافت می شود (نهایتا در سطح واژه ای مثل “اتوبان”)

تفاوت های فارسی و آلمانی

  • آلمانی جنسیت اسامی دارد: اسامی در زبان آلمانی می توانند یکی از سه جنسیت مذکر، مونث یا خنثی را داشته باشند. همه اسامی جنسیت دارند، موضوعی که فارسی زبانها با آن آشنا نیستند. حنسیت اسامی قاعده خاصی ندارد پس باید آن را حفظ کنید.
  • آلمانی فعل کمکی دارد: در زبان آلمانی افعال کمکی کاربرد گسترده ای دارند. برای ساختن بخش بزرگی از زمان ها، یا جملات مجهول از افعال کمکی استفاده می شود.
  • آلمانی یک زبان حالت محور است: این خصوصیت آلمانی برای کسانی که حتی انگلیسی و فرانسه هم خوانده باشند جدید است. در زبان آلماین بسته به اینکه اسم چه جایگاهی در جمله دارد (فاعل، مفعول مستقیم/غیر مستقیم یا اسم ملکی) حالتی برایش تعریف می شود که بر روی خصوصیات آن تاثیر می گذارد.
  • در آلمانی صفات تطبیق داده می شوند: نسبت دادن صفات در آلمانی با فارسی بسیار متفاوت است. بسته به خصوصیات اسمی که صفت به آن نسبت داده شده (تعداد، جنسیت و حالت) صفت پسوندهای متفاوتی میگیرد. به این خصوصیت صرف صفت یا تطبیق صفت گفته می شود.
  • در آلمانی شکل جمع اسامی قاعده ندارد: حالت جمع اسامی در آلمانی قاعده یکپارچه ای ندارد. حالت جمع هر اسم باید به طور جداگانه یاد گرفته شود.
  • در آلمانی حروف تعریف معرفه داریم: در آلمانی برای شکل معرفه اسامی هم حرف تعریف وجود دارد (مانند the در انگلیسی و “ال” در عربی).
  • ضمایر در آلمانی متفاوت هستند: در آلمانی در شکل سوم شخص مفرد سه ضمیر متفاوت برای سه جنسیت وجود دارد. گذشته از آن با توجه به حالت اسمی که ضمیر جایگزینش می شود باید از شکل مناسب ضمیر استفاده کرد.
  • در آلمانی افعال عبارتی داریم: افعال عبارتی یا Phrasal افعال هستند که از چند بخش تشکیل شده اند. این افعال در آلمانی می توانند تفکیک پذیر یا تفکیک ناپذیر باشند. (ممکن است از انگلیسی با آنها اشنا باشید)
  • در آلمانی افعال انعکاسی داریم: افعال انعکاسی افعالی هستند که از طریق اضافه شدن یک ضمیر انعکاسی به فعل اصلی ساخته می شوند و معنایی متفاوت از فعل اصلی دارند. در ابتدا ممکن است ساختار این افعال خیلی عجیب به نظر برسد.
  • زمان ها در آلمانی متفاوت استفاده می شوند: ساختار استفاده از زمان ها و شکل ایجاد آنها تا حدی مشابه انگلیسی است. اما اشتراک خیلی کمی بین زمان های آلمانی و فارسی وجود دارد.
  • آلمانی با رسم خط لاتین نوشته می شود: آلمانی برخلاف فارسی که با رسم الخط عربی نوشته می شود، به صورت لاتین نوشته می شود.

آیا آلمانی به انگلیسی نزدیک است؟

نزدیکی آلمانی و انگلیسی به مراتب بیشتر از فارسی و آلمانی است. به ویژه در بحث ریشه واژه ها و قواعد گرامری، در طول یادگیری زبان المانی نزدیکی زیادی بین واژه ها و ساختارهای گرامری حس خواهید کرد که کمک زیادی به یادگیری سریع زبان می کند.

آیا ایرانی ها آریایی هستن؟

جواب دادن به سوال برای حتی مردم شناس ها هم سخته اما من سعی میکنم در این مطلب کمی در مورد اطلاعاتی که در این رابطه وجود داره صحبت کنم. در کوتاه ترین جواب میشه گفت ایران های فعلی احتمالا نزدیک ترین مردم به آریایی هایی هستند که به صورت قومی مورد اشاره قرار گرفتن.

اصلا واژه آریایی از کجا اومده؟

در زبان شناسی برای اشاره به اشتراکات بین زبانی در دسته بزرگی از زبان های دنیا که شامل تقریبا تمام زبان های اروپایی و زبان های ایرانی و هندی میشه از اصطلاح زبان های هندی-اروپایی استفاده میشه. از اونجایی که برخی از قدیمی ترین متون به جا مونده از ریشه مشترک این زبان ها به سانسکریت هستن برخی مردم شناس ها (در قرن نوزده) نتیجه گرفتن که احتمالا میشه ریشه قومی این افراد رو از طریق همین متون سنسکریت به دست اورد.

در برخی از متون سنسکریت باستانی، این اقوام برای اشاره به خودشون از واژه “آریایی” استفاده می کردن. در نتیجه این نتیجه گیری در اون زمان صورت گرفت که احتمالا قومی که همه مردم فعلی اروپا، هند و ایران از اون ریشه گرفتن “قوم آریایی” نام داشته (که با توجه به تحقیقات جدید زیاد درست نیست).

این تحقیقات مردم شناسانه به نحوی در دوران ابتدای قرن بیست صورت می گرفت. در اون زمان به ویژه در مرکز اروپا، سطح خیلی زیادی از وطن پرستی تندرو وجود داشت که سعی در شناسایی ریشه های اصیل مردم و جدا کردن چیزی به نام “مردم غیر اصیل” از اون رو داشت. اونها از تحقیقات گفته شده بالا یک نتیجه گیری عجیب کردن که در ادامه بهش اشاره می کنم:

“مردم اصیل جهان از نسل آریایی ها هستن. آریایی ها اقوامی بودن که در گذشته در برخی مناطق جهان پخش شدن. در حال حاضر در قسمت های مختلف اروپا افراد متفاوتی از نسل آریایی ها وجود دارن، اما تنها نژادی که به طور کامل از آریایی ها تشکیل شده نژاد آلمانی هاست. ما باید خلوص نژادی خودمون رو از طریق از بین بردن یا بیرون ریختن افراد غیر آریایی (معمولا برای اشاره به یهودی ها) از کشورمون افزایش بدیم.”

این نظریه ممکنه در حال حاضر عجیب به نظر برسه اما در اون زمان اطلاعات علمی محدودتر بود و تعصب ملی گرایانه تندرو بسیار زیاد بود. نتیجه اش رو هم که همه می دونن.

آریایی های واقعی چه کسانی هستند؟

در واقعیت تنها گروه هندی-ایرانی از مجموعه اقوام هندی-اروپایی به خودشون “آریایی” می گفتن. در مورد دیگر اقوام هیچ سندی وجود نداره. با توجه به اشاره ها به این اصطلاح، مردم “آریایی” احتمالا مردمی بودن که در هند و ایران و کشورهای میانی مثل پاکستان فعلی ساکن بود. پس میشه گفت حداقل از نظر ریشه ایرانی ها، هندی ها، افغانستانی ها و پاکستانی ها رو میشه آریایی نامید. در ضمن اینطور می گن که اسم “ایران” هم به نوعی از واژه آریا گرفته شده و  ایران به معنای کشور “آریایی” هاست.

آیا آلمانی ها هم آریایی هستن؟ یعنی ایرانی و آلمانی ها از یه ریشه هستن؟

سند دقیقی برای رابطه بین اقوام اروپایی و آریایی ها وجود نداره. گرچه این اقوام از نظر زبان با ما اشتراک دارن و شاید حتی از نظر نژادی، اما اگر نژاد یا قوم مشترکی هم بین اروپا و ایران وجود داشته باشه اسم اون “آریایی” نیست (گرچه در برخی کتابهای درسی هم به اشتباه به این نام به اون ها اشاره میشه). پس اروپایی ها و البته آلمانی ها آریایی نیستن (اینو از ظاهرشون هم میشه به سادگی تشخیص داد). البته می دونم که وقتی از این موضوع اطلاع پیدا کنید و بفهمید که اریایی ها فقط هندی ها و ایرانی ها هستن یه دفعه درجه کلاس این واژه افت شدیدی می کنه، اما کاری نمیشه در این مورد کرد.

حساسیت های در مورد استفاده از واژه آریایی

در اروپا و به ویژه در آلمان، واژه “آریایی” رابطه مستقیمی با فاشیسم و نژاد پرستی داره. معمولا افراد متمایل به تفکرات نئونازی از این واژه استفاده می کنن پس سعی کنید به هیچ عنوان برای اشاره به ریشه مشترک ایران-آلمان نگید که ما هر دو “آریایی” هستیم.

  • برای اطلاعات بیشتر در مورد جزئیات میتونید مقاله ویکی پدیا در مورد اقوام آریایی رو هم بخونید. (این لینکشه)

آینده انرژی و نفت

به نظر من مردم ایران باید با دقت بالایی اخبار مرتبط با انرژی رو دنبال کنن. روند تغییرات در بازار انرژی تاثیر زیادی روی اقتصاد کشور ما داره. از اونجاییکه ایران در بخش بزرگی از قرن اخیر بیشتر درامدش رو از فروش نفت و فرآورده های نفتی به دست می آورده، اینکه اینده انرژی به چه سمتی می ره می تونه تاثیر زیادی رو آینده مردم ایران داشته باشه.

نگران کننده برای ما، جذاب برای بیشتر دنیا

این عنوانیه که میشه به پیشبینی ها آینده انرژی در جهان داد. با توجه به روند پیشرفت در بخش های مختلف صنعتی، به نظر نمی رسه شکل سنتی از فروش نفت بتونه برای سال های زیادی جوابگوی اقتصاد ما باشه. شاید بشه گفت ایران نهایتا ۱۰ سال وقت برای فروش نفت داره و بعد از اون، فروش نفت دیگه سود چندانی برای تولید کننده ها ایجاد نمی کنه. عربستان از همین حالا برای فروش هرچه بیشتر نفت دور برداشته، شاید چون می دونه بعد از گذشت این دوره طلایی دیگه مشتری زیادی برای نفت باقی نخواهد موند.

در بازار انرژی چه اتفاقای داره می افته

اولین نکته ای که باید بهش اشاره کرد اینه که بیشتر نفت مصرفی جهان در حال حاضر سوزونده میشه. مصرف نفت برای تولید مواد پلیمری خیلی کمتر از میزان استفاده از اون به عنوان سوخته، پس اگه نفت به عنوان سوخت دیگه مطرح نباشه، قیمتش به شدت پایین خواهد اومد.

یکی از بزرگترین کاربردهای نفت، سوزوندنش به عنوان سوخت برای تولید برق و گرماست. با توجه به امارهای اقتصادی همین حالا هم (بدون توجه به تاثیر بر روی محیط زیست) تولید برق از انرژی خورشیدی از تولیدش از نفت ارزون تر در میاد. اینکه کشورهای بزرگ چرا الان اقدام به تولید برق از نور خورشید نمی کنن عموما به دو دلیله: یکی اینکه هزینه زیادی برای تولید نیروگاه های فسیلی قبلی انجام شده و هزینه جایگزینی اونها با پنل های خورشیدی زیاده پس ترجیح میدن صبر کنن تا نیروگاه های فعلی فرسوده بشن و بعد جایگزینشون کنن. دومین دلیل، به تکنولوژی باتری ها برمیگرده. متاسفانه نیروگاه های خورشیدی تنها در طول روز برق تولید می کنن (و در تابستان بیش از زمستان) پس باید به نحوی در زمان پیک تولید، برق برای مصرف ذخیره بشه. از اونجایی که تکنولوژی باتری های فعلی امکان ذخیره حجم زیاد از انرژی با قیمت مناسب رو نداره تا زمان ایجاد این تکنولوژی، استفاده از پنل های خورشیدی محدود میشه.

کاربرد بزرگ دیگه نفت استفاده از اون برای تولید سوخت خودروهاست. البته همین حالا هم تسلا خودروهای برقی ای تولید کرده که در سطح یک ماشین بنزینی امکانات دارن (و حتی بیشتر) و به طور کامل با برق کار می کنن. در حال حاضر تقریبا همه شرکت های بزرگ تولید خودرو برنامه های وسیع برای تولید خودروی برقی دارن و به نظر میرسه تا ۱۰ سال آینده سهم بزرگی از خودروها تنها با برق کار کنن. در بازار خودرو هم یکی از دلایل محدود بودن استفاده از خودروهای برقی تکنولوژی باتری های اونهاست که سرعت شارژ و ظرفیت محدودی داره.

همینطورکه به نظر میرسه تمام بازار انرژی به نوعی وابسته به یک تغییر اساسی در تکنولوژی باتری هاست. بعد از این تغییر احتمالا فروش نفت به مراتب سخت تر خواهد شد.

ایران چه خواهد کرد؟

در حال حاضر که به نظر نمی رسد برنامه طولانی مدتی برای کاهش وابستگی کشور به درآمد نفتی وجود داشته باشد، یا اگر وجود داشته باشه حرکت در مسیر اجراش صورت نمی گیره. با وجود اینکه دولت ادعا می کنه تنها ۴۰% از بودجه از محل فروش نفت حاصل می شه اما باید دید چقدر از درآمد ارزی کشور از نفت ایجاد می شه. باتوجه به محدودیت های ارزی فعلی، برای کسب و کارهای داخلی کوچک فروش محصول در خارج از کشور تقریبا غیر ممکن است. درصد بسیار محدودی از کارخانه ها فروش خارجی دارن، بنابراین درآمد ارزی ایران به طور کامل به فروش نفت وابسته است. در صورت ارزان شدن نفت (که از همین حالا هم شروع شده) ایران درآمد خارجی اش را از دست می دهد و مردم برای خرید محصولات خارجی با مشکلات بیشتری روبه رو می شوند.

چیزی به نام کمیت تولید علم

این مقاله رو همراه با خنده در ایسنا میخوندم. اشاره کرده که ایران رتبه یک در رشد کمیت تولید علم رو داره. من تا به امروز نمی دونستم که کمیت تولید علم چیه ولی فکر می کنم ظاهرش چیزی شبیه افرادی باشه که اطراف میدون انقلاب فروش مقاله ISI رو داد می زنن.

این مصداق دقیق سنجش کیلویی مقادیره.  علم میتونه اخرین چیزی باشه که به طور کیلویی سنجیده میشه و البته به لطف مسئولین این هم اجرایی شده. سالهاست در زمینه های مختلف اقتصادی و سیاسی از همین زمینه های سنجش استفاده میشه و نتایج هم بسیار امیدبخش هستن، در حالی که در درون جامعه و از دیدگاه عملی، نتایج بسیار ضعیف هستن.

نگاهی دقیق تر به کمیت تولید علم

کمیت تولید علم دقیقا با توجه به تعداد مقالات تولید شده در کشور اندازگیری میشه. این امار نشون میده که چرا کسی با تولید تقلبی مقالات در کشور مقابله نمی کنه. درصد قابل توجهی از مقالات دانشگاه ها، همین مقالاتی هستن که در میدون انقلاب فروخته میشن. این مقالات با هدف تولید واقعی علم ساخته نشدن بلکه فقط با هدف ایجاد یک عدد ساخته شدن. در واقع حتی اگر در این مقالات یک ایده مبتکرانه هم وجود داشته باشه (که طبیعتا در مقاله‌ی فروشی دیده نمی شه) به واسطه عدم وجود بستر امکان استفاده از اون نیست.

دلیل افزایش تولید مقالات در ایران در واقع خواست دولت بوده. ساختار همه چیز در وزارت علوم به نحوی شکل گرفته که تنها عدد مقالات تولید در کشور افزایش پیدا کنه. برای استاد تمام شدن در یک دانشگاه، استاد باید تعداد مشخصی مقاله داشته باشه. در واقع اگر فردی واقعا بخواد روی مقاله کار کنه از دیگران عقب می افته پس بهترین روش گرفتن اون تعداد مقاله به هر نحوی است. دانشجوها هم به همین روش تعدادی مقاله تولید میکنن تا بتونن در سطح دکترا تحصیل کنن یا وارد یک دانشگاه خوب بشن.

از کجا معلوم این مقالات واقعا علم نباشن؟

اولین دلیل عدم وجود تجهیزات در دانشگاه های کشوره. در زمینه برق (رشته تخصصی من) دستگاه های مورد نیاز برای انجام ازمایشات برق در تقریبا هیچ دانشگاهی در کشور وجود نداشت. البته من در سطح بالاتر از لیسانس تحصیل نکردم ولی دوستانی که کردند در این رابطه گفتن. بخش بزرگی از نتایج پایان نامه ها از طریق شبیه سازی در نرم افزار به وجود اومده بود. فاصله شبیه سازی تا واقعیت فیزیکی طبیعتا خیلی زیاده و البته نرم افزار نمی تونه نتایجی رو نشون بده که از قبل وجود نداشتن.

دومین دلیل عدم وجود دانش پایه برای جذب و دریافت علمه. از مجموع دانشجویان فوق لیسانس و بالاتره کشور من به جرئت می تونم بگم شاید نهایتا در بهترین حالت نصفشون تسلط کافی برای استفاده از منابع به زبان انگلیسی رو داشته باشن. یکی از دوستانم از تجربه شخصیش در کلاس ارشد در دانشگاه ازاد می گفت، که همه دانشجوها مقالات منبع رو برای خوندن به دارالترجمه می دادن. با کیفیت پایین ترجمه، طبیعتا مفهوم اصلی مقاله از بین میره و دانشجو حتی نمی فهمه توی اون مقاله چی نوشته شده. البته اوضاع طبیعتا در دانشگاه های خوب کشور مثل امیرکبیر و شریف و … بهتره اما باید دید چند درصد این مقالات در اون دانشگاه ها تولید شدن.

سومین دلیل نبود فرهنگ آکادمیک در کشوره. ما ابتدا و از دوران ابتدایی روند تولید علم رو یاد نمی گیریم. ساختار مدارس و دانشگاه ها در ایران برپایه روخوانیه. در هیچ بخشی از تحصیلاتم من به خاطر ندارم قرار بوده باشه چیزی رو خارج از مفاهیم کتاب یاد بگیریم. ساختار آموزشی همیشه به این صورته که مقداری مشخص از محتوا در اختیار دانش آموز و یا دانشجو قرار می گیره و باید اون رو یاد بگیره. هیچ وقت امکان ایجاد تغییر در اون ایجاد نمیشه. نمیشه کسی رو که ۱۰ سال اینطوری اموزش دیده یه دفعه به یک دانشمند یا پژوهشگر تبدیل کرد.

تولید علم برای استفاده در کدام بخش؟

در نهایت باید با خودمان صادق باشیم. بستر فنی و صنعتی کشور ما اصلا امکان استفاده از علم در سطوح بالا را ندارد، به همین دلیل هم فارغ التحصیلان دکترای کشور در رشته های مهندسی معمولا در زمینه های نارتبط با سطح تحصیلات خود کار می کنند یا در بهترین حالت مدرس شده اند. ما در کشور تقریبا هیچ وسیله ای در بعد تکنولوژیک را تولید نمی کنیم که خارج از ایران تولید نشود (البته خیلی از کشورها همینطور هستند). ما بستر استفاده از علم را هم نداریم و حتی اگر مقاله ای با ارزش علمی بالا در ایران تولید شود باید برای اجرایی شدن به یک شرکت خارجی واگذار شود. به همین دلیل پژوهشگران ایرانی به صورت سیلی دائمی از کشور خارج می شوند. فرقی هم نمی کند که تعداد مقالات ما چه تعداد باشد، زمانیکه تاثیر آن روی اقتصاد ما صفر باشد.

دستگاه قضایی و تاثیر بر سیستم اقتصادی

معمولا انتقاد به دستگاه قضایی رو توی کشور ما خیلی جدی می گیرن. فک می کنم این یکی از معدود جرم هایی که واقعا جدی گرفته می شه. ولی به عنوان کسی که بیش از ۱۰ ساله تو این کشور کاره می کنه و بیش از ۵ ساله کسب و کار داره باید بگم که دستگاه قضایی حداقل از دید یه فعال اقتصادی واقعا افتضاحه!

عملکرد ضعیف دستگاه قضایی به طور مستقیم روی روند اقتصادی کشور تاثیر میذاره و یکی از مشکلات اصلی راه اندازی کسب و کار در ایران به نظر من ضعف دستگاه قضاییه. در اینجا می خوام کمی در رابطه با دلیل این موضوع توضیح بدم.

دستگاه قضایی چطور کسب و کارها رو نابود می کنه!

من حدود یک سال در لاله زار بودم و مدت ها هم در بازارهای مختلف تجربه فعالیت داشتم. چیزی که مینویسم تجربه شخصی خودم و چیزیه که به چشم در طول سالیان دیدم. بعضی از مهمترین ها رو به صورت یک به یک نام می برم:

  • ضعف در پیگیری طلب: شما اگه از کسی توی کشور ما طلبکار باشید و اسناد دقیق این طلب مثل چک یا سفته هم داشته باشید باز هم پوستتون کنده میشه تا پولتون رو بگیرید. روند گرفتن پول (تازه اگر چک برگشتی که یکی از معتبر ترین نوع اسناده داشته باشید) حدود ۲ سال طول می کشه به طور متوسط. یعنی خیلی ساده ممکنه یه نفر بیاد الان به طور چکی از شما چیزی بخره و پولشو نده و برای گرفتن پول شما باید دوسال دوندگی کنید. تازه باید بخشی از مبلغ چک رو به حساب دستگاه قضایی بریزید (یعنی به طرز عجیبی دستگاه قضایی از این موضوع درآمد داره). به همین دلیل کلا وکلا توصیه می کنن طلب های زیر ۳-۴ میلیون رو بیخیال پیگیری قضاییشون بشید. من به چشم خودم حداقل ۵ کسب و کار رو دیدم که به واسطه همین برگشت خودن چک مشتریان، برشکسته شدن. از اونجایی که چکی کار کردن در کشور بسیار هم رایجه، هر سال تعداد زیادی ادم اینطوری بدبخت میشن.

این فقط به مردم محدود نمیشه، حتی بانک ها هم نمی تونن طلب هاشون رو از طریق دستگاه قضایی بگیرن، به همین خاطرم به مردم وام نمی دن، چون اگه کسی وام بگیره و پرداخت نکنه، بازپس گیری پول ازش واقعا سخته.

  • ضعف در رسیدگی به پرونده های کلاهبرداری: کلاهبردار شدن در ایران خیلی ساده است. ساده ترین شکلش اینه که شما یه دسته چک بگیری و شروع کنی به خرید کردن، بعدم پول مردم رو ندی. دستگاه قضایی هیچ مکانیسمی برای شناسایی روندهای طولانی کلاهبرداری نداره مگه اینکه به طرز خاص و تابلویی انجام بشه. من به شخصه ادمی رو میشناسم که بیش از ۲۰۰ میلیون پول مردم رو همینطوری خورده و جالبه که الانم ازاده و کسب و کارم داره (و هنوزم همینکارو می کنه).

در شکل استاندارد، دستگاه قضایی باید در صورت افزایش تعداد جرایم یک نفر، روند اون رو پیگیری کنه تا مشخص بشه ایا این فرد همیشه این کار رو می کنه یا نه. ولی این زحمت رو به خودش نمیده، حداقل از دید افرادی که خارج از سیستم قضایی هستن که چنین چیزی به نظر نمی آد.

  • نیاز به پیگیری شخصی در تمام مراحل: احتمالا فیلم “گرگهای وال استریت” رو دیدید. اگر اون ادم توی ایران بود با سیستم فعلی هیچ وقت بازداشت نمی شد. توی فیلم یه کارآگاه مسئول بازداشت اون فرد میشه، اما در ایران در مورد پرونده های کلاه برداری یا طلب خود شاکی باید به طور شخصی پیگیری رو انجام بده. این خیلی عجیبه که حکم جلب افراد به خود شاکی داده میشه، خود شاکی بعد باید به کلانتری مراجعه کنه و سرباز بگیره و خودش بره و متهم رو جلب کنه. مگر در پرونده های جدی، شاکی باید خودش تمام مراحل کار رو انجام بده. فک کنید تو فیلم گرگ های وال استریت همه شاکی ها باید خودشون با سرباز میرفتن دنبال کلاهبردار (بیشتر شبیه “واکینگ دد” میشد).

شما برای پیگیری یک پرونده ساده باید رسما از کارتون بزنید و خودتون همه مراحل رو پیگیری کنید مگر اینکه پول خوبی به یک وکیل بدید تا اون کار رو براتون پیگیری کنه.

  • فساد اداری: من نمی دونم اشاره به این موضوع جرمه یا نه، ولی من خودم شاهد دریافت رشوه در سیستم قضایی بودم. به نظر میاد بسیار هم رایجه چون خیلی از وکلا به همین روش پرونده ها رو حل می کنن. در واقع صف های طولانی پرونده ها می تونه با پرداخت یه مبلغ ناقابل جابه جا بشه. این فساد باعث میشه عدالت اقتصادی از بین بره که نهایتا منجر عدم تمایل به فعالیت اقتصادی میشه.
  • عدم امکان شکایت از ضابطین و مسئولین قضایی: من در این رابطه جست و جو هم کردم، متاسفانه در اینترنت حتی یک مورد رسیدگی قضایی به پرونده یک قاضی (در پرونده های غیر سیاسی) ندیدم. این احتمالا به دلیل تخلف نکردن نیست، چون در هر دستگاهی تخلف صورت می گیره بلکه به علت عدم امکان شکایت از مسئولین قضاییه کشوره و البته جالبه که پرونده های زیادی در مورد شکایت از وکلا وجود داره. حتی با انتقاد در ساده ترین شکلش (مثل همین مطلبی که من نوشتم) ممکنه به تند ترین روش برخورد بشه. طبیعتا هر دستگاهی که از انتقاد و اصلاح دور بشه به سمت ضعف میره.

در نهایت هر دستگاهی از مجموعه ای از افراد تشکیل شده، همون افراد در شرایط خوب می تونن بهترین خروجی رو داشته باشن، اما درحال حاضر حداقل از بعد اقتصادی دستگاه قضایی کشور ما خیلی ضعیف عمل می کنه و خسارتی بزرگ به اقتصاد کشور وارد میکنه که در دیدرس خیلی ها قرار نمی گیره.

فرهنگ فلافل

وقتی پنچ-شش ساله بودم توی محل ما یه عربی بود که یه مغازه کوچیک فلافلی داشت. من کلا یک بار از اون مغازه فلافل خوردم ولی مزه اش برای همیشه در خاطرم موند. اون فلافل ها رو به طول حلقه ای درست می کرد (الان خیلی کم اونطوری درست می کنن)

چند هفته بعد یه بار رفته بودیم بیرون و می خواستیم ساندویچ بخوریم (اون زمان ساندویچ کلی کلاس داشت و مثل الان از ابهت نیوفتاده بود)، بابام از من پرسید که چی می خوری، من پرسیدم چیا هست، گفت سوسیس، کالباس و همبرگر. من که قیافه همبرگر رو دیدم فک کردم همون فلافله (بچه خنگه دیگه!). بنابراین همبرگر سفارش دادم و بعد که خوردم همش داشتم فکر می کردم که چرا این اون مزه رو نمیده. برای سال ها من همبرگر رو به جای فلافل خوردم تا زمانی که بعدها فهمیدم فلافل اصلا چیه.

همه اینا رو گفتم که اول بگم من تاریخچه ای با فلافل داشتم و البته اضافه کنم که اکثر مناطق شهر فلافلشون اشغاله. به نظر میرسه در تولید فلافل از مواد اولیه ای به جز مواد اصلی استفاده می شه چون فلافلها هیچ مزه ای ندارن و حتی اون تردی مورد نظر رو هم ندارن (من شایعه هایی در مورد استفاده از سیب زمینی شنیدم!)

آقا فلافل رو با سس قرمز نخورید!!!

کلا از اولشم فلافل با خردل خورده می شد. من اولین بار تو این فسدفودی ها دیدم که با فلافل سس میدن. بعضیا که حتی با سس مایونز هم می خورن. در حالیکه کلا فلافل رو نمیشه با چیزی به جز خردل خورد. بیشتر فسدفودی ها اصلا خردل ندارن، بعضی هاشون که اصلا نمیدونن چیه (شده که پرسیده خردل دارید و طرف گفته “خردل چیه؟”)

آقا فلافل رو با خیار شور و کلم نخورید!!!

این موضوع هم یکی از کج فرهنگی ها مرتبط با فلافله که فلافل رو به جای خیار با خیارشور درست می کنن. این کار کیفیت فلافل رو حداقل ۳۰% کاهش میده. به نظر من فلافل باید نهایتا با گوجه و خیار باشه. اضافه کردن کاهو و کلم که دیگه واقعا عجیبه.

اولین تجربه من در فلافل مامان جون

فسد فود پر کن بخور چیز برای ادمی با سن من چیز نسبتا جدیدیه و به نظرم چیز خیلی غیر بهداشتی ای هم هست. یه بار به واسطه نبود محل مناسب خوردن غذا مجبور شدم به فلافلی مامان جون مراجعه کنم. نکته ای که در مورد مامان جون وجود داره اینه که گذشته از سبزیجات و مخلفات خود فلافل هم پرکن بخوره (من تا به حال ندیده بودم)، من از اونجا کلا فلافل سفارش ندادم اما نفری قبلیم رو در حین گرفتن سفارش دیدم. وقتی اشپز نون رو بهش داد ظرف فلافل رو جلو اورد و شروع کرد فلافل ها رو غرضی توی نون گذاشتن (معمولا همیشه طولی میذارن که البته اونطوری نهایتا ۵ فلافل توی نون جا میشه) اما به گواه چشمان من اون پسره حدود ۱۱ فلافل رو به زور توی نونش جا داد که در نوع خودش شگفت انگیز بود. من تو اون لحظه داشتم به این فکر می کردم که فلافل چه ارزش بالایی برای همه طبقات اجتماعی داره که اینطوری از طریق محاسبه دقیق فضای خالی داخل نون اقدام به محاسبه بیشترین تعداد قابل برداشت فلافل می کنن.

من بعد از اون دیگه مامان جون نرفتم!

بهترین فلافل فعلی که من می شناسم

شاید بدونید که بعضی از اعراب عراقی هنوزم در محله دولت اباد ساکن هستن. از همین نظر اونجا فلافلی های مختلف و با کیفیتی هست. اما بهترینی که من می شناسم فلافلی “بغدادی”ه که مدت هاست اونجا فعاله و واقعا فلافلش قابل قبول. (و طبیعتا فلافل رو با خردل و خیار درست می کنه).

هنوزم گاهی من برای خوردن فلافل به اونجا میرم.

چرا متدهای آموزش زبان اینقدر پیچیده هستند؟

شاید برای شمایی که از بیرون نگاه می کنید یا می خواید یک زبان جدید یاد بگیرید متد آموزش زبان پیچیده به نظر نرسه. اما طراحی این ساختارها واقعا پیچیده اس. به عنوان کسی که مدتهاست داره با این موضوع سرو کله میزنه می خوام در این مطلب کمی در این رابطه صحبت کنم.

جاییکه همه مشکلات شروع می شود / The Root of All Evil

پیچیده موضوع اصلی در ساختار حافظه عملی و تفاوت اون با حافظه هوشیار برمیگرده. ذهن هوشیار انسان یک ذهن تقریبا دیجیتالیه. ما دوست داریم چیزها رو با منطق های عددی ببینیم و به صورت ساختاری یاد بگیریم. علوم مثل فلسفه، منطق و ریاضی هم نتیجه همین عملکرد ذهن هوشیار ما هستن. در مقابل حافظه عملی ما یک حافظه پترنال یا طرح محوره، این یعنی حافظه عملی ما چیزها رو به صورت طرح هایی مرتبط به هم ثبت می کنه.

زمانی که ما می خوایم چیزی رو به صورت هوشیار یاد بگیریم باید اون رو از دریچه ذهن هوشیارمون عبور بدیم در حالی که حافظه عملی ما اصلا اونطوری کار نمی کنه. البته این دو به شکلی عجیب به هم متصل شدن، ولی ساختار ارتباط بین اونها خیلی پیچیده اس.

در این حالت دو شکل متفاوت از اموزش شکل میگیره:

  • حالت اول میگه من اصلا کاری به ذهن هوشیار ندارم. من سعی می کنم زبان رو به صورت ناخودآگاه به فرد یاد بدم و مستقیم به حافظه عملی منتقل کنم.
  • حالت دوم میگه من سعی می کنم اول زبان رو برای بخش هوشیار شرح بدم تا درکی هوشیارانه ازش پیدا کنه و بعد از طریق اون اطلاعات به حافظه عملی منقل بشه.

روش اول بیشتر بر پایه ویدئوهایی به زبان اصلی، داستان و فایل صوتیه و… است. روش دوم بر پایه درسهای گرامر، کتابهای لغت و دیکشنری هاست. چیزی که الان بیشتر روشها بر پایه اون کار می کنن ترکیبی از این دوتاست. چون روش اول خیلی زمانبره و روش دوم ساختار استاندارد زبان رو به شکل زبان مادری ایجاد نمی کنه، اما در ترکیب می تونن خیلی موثر تر باشن.

وقتی میگیم حافظه عملی طرح محوره دقیقا یعنی چه؟

در مثل عملی یعنی وقتی شما جمله زیر رو می خونید به طور خودکار قسمت دومش توی ذهنتون میاد:

“موش تو سوراخ نمیرفت …”

حتی خیلی از ما جدول ضرب رو به همین صورت بلدیم. یعنی اگر جدول ضرب رو به صورت نوشته شده بخونیم اول باید توی ذهن تکرارش کنیم تا طرح ثبت شده در ذهن به ما جواب رو بده. بیشتر جملات به همین صورت در ذهن ما ساخته می شن، جملات در کنار کلمات دیگه و در ارتباط با اونها معنی پیدا می کنن. حتی در مفهوم حروف و صداها هم این موضوع صادقه، دلیل استفاده زیاد ما از عبارت “اولشو بگید بقیه اش رو میگم” هم همینه، ما به بخشی از طرح نیاز داریم تا بقیه رو به خاطر بیاریم.

ّبرای یادگیری زبان باید چه کرد؟

یادگیری زبان یعنی نهایتا شما به یک تسلط در این طرح ها در  زبان جدید برسید و بتونید اطلاعات اونها رو درک کنیم. در هر زبان، ذهن با ساختار یا طرحی خاص واژه ها رو که خودشون از صداها و حروف خاص تشکیل شدن کنار هم میذاره و یک مفهوم رو می رسونه. در شکل کاملا فنی اگر به مقدار کافی با نمونه جملات و عبارات در زبان جدید سرو کار داشته باشید خود به خود ساختارشون در ذهنتون شکل می گیره. اما چون این روند خیلی طولانی مدته (مثلا در کودکی حدود ۵ سال زمان برای یادگیری نسبی زمان صرف می شه) بنا براین بهتره از یکی از متدهای طراحی شده استفاده کنید تا سرعت این روند بیشتر بشه.

اصلاحات به نفع مردم یا حکومت؟

در تاریخ سیاسی، روندهای اصلاحی از اثر روشنگری به بعد مفهوم پیدا کردن. در ابتدا حکومت ها اونقدر به اصلاحات دست نمی زدن تا انقلابی شکل بگیره و در صورت بروز انقلاب هم اونقدر مقاومت می کردن که نهایتا یا شکست بخورن و یا پیروز بشن. در صورت شکست، حکومت عوض می شد و در صورت پیروزی اون جنبش به نام شورش شناخته میشد.

کمی که گذشت ساختارهای حکومتی به این نتیجه رسیدن که نیازی نیست الزاما تا اخرین نفس در مقابل انقلابیون بجنگن. در واقع حکومت تنها تا زمانی که حس میکرد امکان کنترل مردم رو داره از تغییرات خودداری می کرد و پس از اون در صورت آشوب به جای مقاومت تا شکست یک طرف، با مردم مصالحه می کرد. اینجا بود که خیلی از انقلابهای مشروطه جهان شکل گرفتن. حکومت ها در این ساختار انعطاف بیشتری نشون می دادن و از طرف مقابل عمر اونها چند برابر می شد (بعضی از حکومت های مانده از انقلابهای مشروطه حتی هنوز هم وجود دارن مثل بریتانیا).

باز کمی بیشتر که گذشت حکومت ها مقداری هزینه های انقلاب رو بررسی کردن و به این نتیجه رسیدن که اصلا نیازی نیست انقلابی بشه. هر زمان که مردم در سطح وسیع چیزی رو خواستن، پیش از انقلاب ما اون رو بهشون از طریق اصلاحات می دیم. اینطوری هم حکومت ثابت می مونه و هم مردم راضی میشن. از همین طریق بود که کشورهایی مثل بریتانیا، فرانسه و ایالات متحده تونستن یک حکومت رو برای چند صد سال نگه دارن، بدون اینکه انقلابی شکل بگیره در حالی که با خوندن تاریخ این کشورها میشه دید که در برخی برحه های تاریخی این حکومت ها واقعا در شرایط بدی بودن. در حال حاضر تقریبا هیچ کشور بزرگی در جهان با حکومت بیش از ۵۰ سال وجود نداره که اصلاحات جدی پس از شکل گیری در ساختارش نداشته باشه (با استثنای کشورهایی مثل کره شمالی). حتی چین هم بعد از مرگ مائو اصلاحات اقتصادی و سیاسی زیادی داشت که ساختار اقتصادی و سیاسیش رو از کمونیستی و به ساختاری مرکب تبدیل کرد.

در اصل، اصلاحات ساخته دست دولت ها بود تا عمر خودشون رو افزایش بدن، وگرنه ساختارهای مردمی دیر یا زود به چیزی که میخواستن می رسیدن (حداقل در طولانی مدت). اینکه گاهی می بینم افرادی در حکومت اینقدر با اصلاحات مخالفت می کنن خیلی عجیبه. فکر میکنم جای طرفین تا حدی عوض شده باشه!

چرا کسب و کارهای نوپای ایرانی با کله به سنگ می خورند؟

برای کسانی که به طور دائمی اخبار مرتبط با کسب و کارهای نوپا و استارت اپ ها رو دنبال نمی کنند شاید این خیلی مشخص نباشه. اما اگر اینکار رو بکنید احتمالا متوجه می شید که با برآورد شخصی من (تا جایی که گشتم کسی امار دقیقی نداشت) بالای ۹۵% از کسب و کارهای نوپای داخلی شکست می خورن (در جاهای دیگر دنبال هم این امار بالای ۸۵% است پس خیلی تعجب نکنید!).

البته چیزی که من معمولا در مورد کسب و کارهای نوپا می بینم و به نظرم مشکل اصلیست یک اصل اساسیه:

مشتری به مراتب سخت تر از چیزی که فکرش را می کنید خرید می کند!

فرقی هم نمی کنه که در چه بازاری فعالیت کنید. به صورت کلی مشتری سخت تر از چیزی که شما فکرش رو می کنید خرید می کنه، در ایران البته این موضوع چند برابره. در مورد دلایلش در ادامه کمی بیشتر توضیح می دم. از اونجایی که کتابهای موفقیت و استارت آپی معمولا نوشته شده توسط فردی در ایالات متحده هستن، سیاستهای توصیه شده اونها کمک زیادی به افراد در ایران نمی کنه، بلکه توهمی از ساده بودن فروش ایجاد می کنه.

چرا مشتری از چیزی که فکرش رو می کنیم سخت تر خرید می کنه؟

۱- تجربه های بد قبلی:

تقریبا همه مشتری ها قبلا مورد سوء استفاده قرار گرفتن. در ایران این چندین برابره. بنابراین به صورت عمومی مشتری در ابتدا با گارد بالا وارد میدان میشه. در صورتی که مشتری شما رو نشناسه، تنها در صورتی ازتون خرید میکنه که چاره دیگه ای نداشته باشه. پس در صورتی که شما یه فروشگاه کوچیک اینترنتی درست کنید و قیمت های پایینی داشته باشید، بازم مشتری ترجیح میده از فروشگاه معروف تر خرید کنه.

در بازار اپلیکیشن (بازاری که من الان درش فعالم) هم همین موضوع صادقه. خیلی از مشتری ها قبلا برنامه ای خریدن و بعد از خرید متوجه شدن که سرشون کلاه رفته. این تجربه بد باعث میشه دفعه بعدی به مراتب بیشتر احتیاط کنن و سعی می کنن تا جای ممکن خریدی انجام ندن.

به صورت کلی هر بار که در بازار یک فروشنده سر یک مشتری کلاه می ذاره یا ازش سوء استفاده می کنه از سرمایه همه افراد فعال در اون بازار (و حتی بازارهای دیگر) میکاهه. در ایران با توجه به پیچیده بودن روند پیگیری های قضایی، این نوع کلاهبرداری ها بسیار رایج هستن و اعتماد مشتریان خیلی کمه، مخصوصا اگر شما فروش اینترنتی داشته باشید.

۲- فقر:

به طور کلی بازار ایران بازار خیلی بزرگی نیست. مردم پول زیادی برای خرج کردن ندارن. در مقایسه با امریکا یا بعضی کشورهای اروپایی که مردم قدرت خرید بسیار بالایی دارن و به راحتی مبالغی برای ساده ترین چیز پرداخت می کنن، در ایران مردم پول زیادی برای خرج های اضافه ندارند. در صورتی که محصول شما یکی از نیازهای اولیه زندگی (خوراک، پوشاک، مسکن) رو پوشش نده حتما متوجه می شید که بخش بزرگی از جامعه مشتری شما نخواهند بود.

ساختار طبقاتی ایران از یک طبقه فقیر بزرگ، یک طبقه متوسط نسبتا کوچیک و یک طبقه مرفه خیلی کوچیک تشکیل شده (اون افرادی که همه ما به عنوان پولدار به حساب می یاریم در واقع در استاندارد بین المللی متوسط هستن). مشتری بیشتر استارت آپها همین طبقه متوسط هستن و رقابت زیادی هم برای جذب این افراد وجود داره. بنابراین جذب اونها اصلا کار راحتی نیست. در مورد طبقه مرفه هم، افراد خاصی هستن که به طور خاص به این طبقه خدمات میدن، گرفتن بازار این افراد هم اصلا راحت نیست چون پیش نیازهای خاصی می خواد. مثلا یک نفر از طبقه اجتماعی بالا بعیده از اینترنت خرید کنه ترجیح میده به پاساژهای ویژه خودشون بره.

۳- فرهنگ استفاده رایگان در ایران:

معمولا بهش می گن “مفت خوری” که البته اصطلاح زشتیه. من دوست داشتم اسمش رو بذارم “فرهنگ استفاده رایگان”. ما ایرانی ها به دلایل متفاوت عادت کردیم از چیزهای مختلف به رایگان استفاده کنیم. به ویژه در زمینه نرم افزار این فرهنگ بسیار رایجه. با توجه به عدم وجود کپی رایت (درمورد کپی رایت قبلا نوشتم) به سادگی مردم از همه نرم افزارها به طور رایگان استفاده می کنند و این موضوع کمی بد عادتی به وجود آورده.

در نهایت در صورتی که قصد داشتید کسب و کاری در ایران راه بندازید از ابتدا بدونید که مردم خیلی سخت پول میدن و وقتی هم پول میدن انتظار خدمات خاصی دارن. در صورتی که کلاهبردار نیستید (که طبیعتا نیستید!) مسیر سختی در پیش دارید.

چرا جشنواره وب و موبایل ایران عجیب است!

پیش از همه باید به این نکته اشاره کنم که این موضوع که من به شخصه از روند برگذاری این جشنواره انتقاد دارم به معنی بی ارزش بودن کار اعضا و برگزار کنندگانش نیست. طبیعتا همین موضوع که این افراد زمانی رو برای برگزار کردن این جشنواره میگذارن قابل تقدیره، موضوع اصلی در روند اجرای فعلی جشنواره است که تا حد زیادی عجیبه.

اولش که این جشنواره طراحی شده بود، ساختارش به این صورت بود که اعضا شرکت می کردن و توسط کمیته داوری بررسی می شدن و نهایتا به شرکت کنندگان برتر جوایزی داده می شد. با توجه به انتقادهایی که از روند انتخاب شرکت کنندگان شده بود (که البته کمی هم عجیب بود) نهایتا جشنواره روند انتخاب رو به روشی به مراتب عجیبتر تغییر داد.

در روند فعلی پس از نام نویسی شرکت کنندگان، در مرحله اول، در واقع کاربران هستن که به اونها رای می دن. تا اینجا خیلی خوبه ولی موضوع اصلی اینه که کاربران عادی معمولا وقتی برای عضو شدن در سایت و داور شدن نمی ذارن. بیشتر افرادی که عضو سایت شدن همون شرکت کننده ها هستن. پس در روند فعلی در واقع این شرکت کننده ها هستن که برنده رو انتخاب می کنن. خب در این سیستم یک اتفاق ساده می افته. هر شرکت کننده به همه شرکت کننده های توی گروه خودش رای منفی می ده و هر کسی رو که می شناسه می فرسته تا به خودش رای مثبت بده (چیزی شبیه مسابقات عکاسی در اینستاگرام). افرادی که تلاشی برای برنده شدن نمی کنن حتی اگر خوب هم باشن برنده نمیشن. افرادی انتخاب می شن که به طور فعال برای برنده شدن تلاش کردن.

البته در نهایت گروهی از داوران وبسایت های برتر رو بررسی می کنن، اما تقریبا در تمام جشنواره های مطرح روند انتخاب به نحوی از شرکت کنندگان جدا می شود تا خود شرکت کننده امکان تاثیر گذاری مستقیم روی آن را نداشته باشد. طراحی چنین ساختاری برای جشنواره وب هم زیاد سخت نبود اما برگذار کنندگان این زحمت را به خود نداده اند و ترجیح داده اند سیستمی طراحی کنند که در آن به آسانی بشود نتیجه را به کاربران وابسته دانست.

اسم این ساختار رو نمی شه ناعادلانه گذاشت، اما باید اسم برنده رو عوض کرد. باید به برنده این جشنواره عنوان “فعالترین و تلاشگرترین شرکت کننده برای برنده شدن در جشنواره” رو داد نه وبسایت و اپلیکیشن برگزیده. آخرین باری که داخل پنل رفتم دیدم وبسایت ما ده نظر گرفته و همه نظرات هم منفی بوده. با توجه به اینکه ما پر بازدید ترین وبسایت در زمینه آموزش زبان های خارجی هستیم طبیعتا این موضوع کمی عجیب است، اما وقتی سیستم رای گیری به طول مناسبی طراحی نشود اتفاق افتادن چنین موضوعی طبیعی است.

نکته عجیب بعدی البته اینه که بیشتر برندگان این جشنواره به نحوی غیر مستقیم با اعضای ایجاد کننده اش رابطه دارن (البته این به معنای ضعیف بودن اونها نیست) اما طبیعتا ارزش جشنواره رو پایین میاره. با توجه به تجربه شخصی من در این جشنواره، من ارزش زیادی برای عنوانی که به برگزیده این جشنواره داده می شه قائل نخواهم بود.